Personelin adli sicili göreve girince bir daha bakılmaz mı?

Bulgu 2024'te birden çok belediyeye aynen yazılmıştır: 'personelin ADLİ SİCİL KAYITLARINA ilişkin KONTROLÜN YAPILMAMASI.' Dayanak; 657'nin en temel maddesindedir: m.48/A-5, belirli suçlardan mahkumiyet (zimmet-irtikap-rüşvet-hırsızlık-dolandırıcılık-sahtecilik vb. katalog suçlar ile belirli süre üstü kasıtlı hükümler); memuriyete girişe engel olduğu gibi, m.98/b gereği görev sırasında ortaya çıktığında memurluğun sona erme sebebidir: yani 48'deki şartlar; kapıda bir kez gösterilen bilet değil, görev boyunca taşınması gereken niteliklerdir.

Analiz: (1) 'Girişte baktık' modelinin boşluğu: giriş sorgusu; o günün fotoğrafıdır, sonraki yıllarda kesinleşen bir katalog-suç mahkumiyeti; İK'ya kendiliğinden gelmez (personelin bildirim ödevi çoğu kez işlemez): kontrolsüz sistemde; memuriyeti kanunen sona ermiş bir kişi yıllarca çalışıp maaş alabilir, sonradan fark edildiğinde; geriye dönük statü-maaş tartışması (yersiz ödeme boyutuyla) idarenin kucağındadır (şart-taşımayan-atama ailesinin devam-şartı sürümü: nitelik; atamada aranır, görevde korunur). (2) Masumiyet dengesi: kontrol; fişleme değildir, sorgu yalnız kesinleşmiş hükümleri gösterir; devam eden yargılama tek başına sonuç doğurmaz (görevden uzaklaştırma ayrı ve istisnai rejimdir): dönemsel adli sicil taraması; suçlamayı değil, kanunun aradığı niteliğin sürdüğünü teyit eder. (3) Kritik görevlerde sıklaştırma: para-kıymet elleyenler (tahsildar-veznedar-mutemet; kefalet dosyası N345), ruhsat-imar-zabıta gibi yetki yoğun birimler, araç kullananlar (sürücü belgesi-yasaklar), risk esaslı sıklık makuldür: herkese yılda bir, kritik görevlere daha sık. (4) Şirket personeli unutulmasın: 1213 arşiv-araştırması ayrı bir başlıktır; ama şirket bordrosundaki personelin de (özellikle belediye birimlerinde çalışanların) adli sicil takibi; hizmet alım sözleşmesi-şirket İK kuralı olarak kurulmalıdır.

Yapılacaklar: (1) Dönemsel tarama rutini: tüm memur-sözleşmeli personel için yıllık adli sicil sorgusu (e-Devlet kurumsal sorgu kanallarıyla); kritik görev listesi için altı aylık sıklık, sorgu sonuçlarının gizlilik içinde, yetkili İK personelince işlenmesi. (2) Değerlendirme prosedürü: kayıt çıkan hallerde hukuk birimiyle birlikte m.48/98 analizi (suç tipi-kesinleşme-memnu hakların iadesi durumu); karar süreci yazılı ve savunma hakkına uygun yürütülsün. (3) Bildirim ödevi: personele; kesinleşmiş mahkumiyetleri bildirme yükümlülüğünü hatırlatan duyuru ve göreve giriş formlarında taahhüt satırı. (4) Kayıt güvenliği: sorgu çıktılarının KVKK'ya uygun saklanması-imha takvimi; erişim yetkisinin dar tutulması, kontrolün kendisi de hukuka uygun kurulmalı.

Uygulama önerisi: İK takviminize tek soruluk yıllık madde koyun: 'bordromuzdaki herkes, bugün işe alınsa 48'inci maddeden geçer miydi?' Bu soruyu her yıl veriyle cevaplayan idare; hem kanunu hem personelini korur, cevaplamayan ise, denetçinin tek cümlesiyle başlar: adli sicil kontrolü yapılmamaktadır.