İlave tediyede baz ücret yanlışsa ne olur?

Tazminle, Sayıştay yargısındaki birebir dosyada: 'TİS gereği uygulanan ÜCRET ZAMMININ YANLIŞ HESAPLANMASI neticesinde, İLAVE TEDİYEYE BAZ ALINAN GÜNLÜK ÜCRETİN YÜKSEK belirlenerek işçilere FAZLA ilave tediye yapılması' kamu zararı sayılmış ve tazmin hükmü kurulmuştur. Zincir açıktır: zam hatası → günlük ücret hatası → tediye hatası, hata; bordronun bir hücresinde doğar, tediye sütununda katlanır.

Analiz: (1) İlave tediyenin mekaniği (6772): belediyeler ve bağlı teşekküllerde çalışan işçilere; yıllık, günlük ücret esasıyla hesaplanan ilave tediyeler ödenir, hesap tabanı günlük çıplak ücrettir: bu taban; TİS zamlarının sözleşme metnine birebir uygun uygulanmasıyla oluşur, zam maddesinin yorumla genişletilmesi (oran-tarih-kapsam kaydırmaları), yalnız aylık ücreti değil; ikramiye-tediye-fazla mesai gibi ücrete bağlı tüm türevleri birlikte şişirir (TİS-ödülü 1021, sosyal-denge-tavan dosyalarının işçi bordrosu sürümü: taban yanlışsa, bina yanlıştır). (2) Sendika görüşü dayanak değildir: karardaki kritik cümlelerden biri budur, sözleşme hükmü açıkken; uygulamayı değiştiren 'görüş yazısı' düzenlemek 'sözleşme maddelerine güveni zedeler': TİS; tarafların ortak metnidir, tek tarafın (ya da iki tarafın idari yazışmasının) metni fiilen tadil etmesi, ancak usulüne uygun protokol/ek sözleşmeyle olur; o da mevzuat tavanlarını aşamaz. (3) Sorumluluk haritası: karar; imza zincirini tek tek saymıştır, ödeme talimatını veren harcama yetkilisi (m.32), 'kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür' şerhiyle imzalayan gerçekleştirme görevlisi ve aykırı uygulamayı belirleyen görüş yazısını imzalayan yönetici: bordro hataları; 'sistem hesaplıyor' savunmasıyla değil, kontrol imzalarının gerçekliğiyle tartılır. (4) Düzeltmenin iki bacağı: ileriye dönük tabanın düzeltilmesi + geriye dönük fazla ödemelerin (işçi alacağı hukuku gözetilerek) tahsil-mahsup planı, işçiden geri alma; bilgilendirme-taksit-uzlaşma disipliniyle yürütülür.

Yapılacaklar: (1) Zam denetimi yapın: son TİS dönemlerinin zam maddelerini, bordro uygulamasıyla madde madde karşılaştırın (oran-yürürlük tarihi-kapsam); sapma varsa tarihini ve etkilenen kalemleri (ücret-ikramiye-tediye-mesai) çıkarın. (2) Tediye yeniden hesabı: doğru günlük ücretle ilave tediyeleri yeniden hesaplayıp fark tablosu oluşturun; tahsil-mahsup sürecini hukuk göre kurun. (3) Görüş yazısı disiplini: TİS yorumunda tereddüt varsa; çözüm yeri uygulama komisyonu-protokol düzenidir, idari görüş yazılarıyla bordro parametresi değiştirilmesin; değiştiren yazılar imza sahipleriyle kayda geçsin. (4) Bordro kontrol satırı: TİS zam dönemlerinde 'zam uygulama kontrol formu' (madde-oran-tarih-örnek hesap) İK+mali hizmetler çift imzasıyla dosyalansın; tediye ödemeleri bu form olmadan tahakkuk etmesin.

Uygulama önerisi: her TİS zam döneminde tek soruluk test uygulayın: 'sözleşmenin zam cümlesini kelimesi kelimesine okuyan biri, bizim bordrodaki oranı bulur mu?' Bulursa taban sağlamdır, bulamazsa; her ilave tediye dönemi hatayı katlar ve denetçi zinciri tek cümleyle yazar: baz ücret yüksek belirlenmiş, fazla tediye ödenmiştir.