İçme suyu parametreleri tutmuyorsa ne yapılmalı?

En ağır cümleyle yazılır, 2024 denetiminde aynen: içme-kullanma suyunun 'yönetmelikte belirtilen parametre değerlerini SAĞLAMADIĞI; insan sağlığına potansiyel tehlike oluşturan miktar ve yoğunlukta maddeler, MİKROORGANİZMALAR ve bakteriler içerdiği' tespit edilmiştir. İçme suyu bulgularının ayrı bir doğası vardır: buradaki eksik; gelir-gider değil, musluktan akan risktir.

Analiz: (1) Standart nettir (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik): içme-kullanma suyu; kaynağı ne olursa olsun Ek-1 parametrelerini sağlamak zorundadır (m.5-6): su; 'insan sağlığına potansiyel tehlike oluşturan madde-mikroorganizma içermiyorsa' temiz sayılır, yeraltı kaynağı 'doğal ve temizdir' ön kabulü; mevzuatta yoktur: kuyu suyu da dezenfekte edilir, izlenir, uygunsuzsa şebekeden çekilir. (2) İdarenin görev seti: kaynak koruma alanları (kuyu çevresi faaliyet kontrolü), her besleme noktasında sürekli dezenfeksiyon (klorlama düzeneği + kalıntı klor ölçümü), Yönetmelik sıklığında iç izleme + Sağlık Müdürlüğü denetim izlemesiyle uyum, uygunsuzlukta acil eylem (bölgeyi ayırma, tankerle su, kaynatma uyarısı, halkın bilgilendirilmesi), bulgu; bu setin herhangi bir halkası koptuğunda yazılır (havza-koruma N321, sayaçsız-bedelsiz N329 dosyalarının kalite katmanı: suyun miktarı kadar niteliği de hesap konusudur). (3) Sorumluluğun sınırı geniştir: parametre aşımıyla illiyetli bir salgın-vaka halinde; idari-cezai sorumluluk tartışması 'analiz sonuçlarını görünce ne yaptınız' sorusuyla yürür, analiz raporu klasörde bekletildiyse, rapor tarihi sorumluluğun başlangıç tarihidir. (4) Şeffaflık dengesi: uygunsuzluk gizlenerek değil, yönetilerek aşılır, bölgesel uyarı-geçici tedbir; paniği değil güveni büyütür: gizlenen her sonuç, hem sağlık hem hukuk riskini katlar.

Yapılacaklar: (1) Acil eylem protokolü yazın: parametre aşımı tipine göre (mikrobiyolojik/kimyasal) adım seti, yeniden numune, dezenfeksiyon şoklaması, hattı ayırma, alternatif su temini, halk duyurusu, Sağlık Müdürlüğü koordinasyonu; her adım süreli-sorumlu kişili olsun. (2) İzleme ağını sıklaştırın: tüm kuyu-depo-şebeke noktalarının izleme planı (Yönetmelik sıklıkları + riskli noktalara ek sıklık); kalıntı klor online ölçüm-alarm sistemleri; sonuçların tek panelde takibi. (3) Yatırım önceliklendirmesi: klorlama düzeneği olmayan depolar, sorunlu kuyular (ıslah/terk), arıtma ihtiyacı olan kaynaklar, analiz verisine dayalı yatırım listesi bütçeye bağlansın. (4) Kayıt-savunma dosyası: analiz raporları, alınan tedbirler ve tarihleriyle olay bazlı dosyalanmalı; yıllık 'su kalitesi raporu' yönetime-kamuoyuna sunulmalı, kalite verisi; saklanan değil, yönetilen veri olsun.

Uygulama önerisi: su kalitesinde tek soruluk yönetim refleksi kurun: 'bugün gelen analizde aşım var; saat kaçta, hangi tedbiri başlattık?' Cevabı saatli olan idare; suyu da sorumluluğu da yönetiyordur, cevapsız kalan analiz raporu ise, denetçinin (ve gerekirse savcının) dosyasında ilk sayfadır: su, parametreleri sağlamamaktadır.