Garanti kapsamındaki iş ikinci kez satın alınır mı?

Kamu zararı olarak, Sayıştay yargısına taşınan birebir dosyada Daire; 'garanti kapsamında yapılması gereken işlerin doğrudan temin yöntemiyle (yeniden) temin edilmesi' nedeniyle tazmine hükmetmiş, dosya temyiz aşamalarında sorumluluk yönleriyle tartışılmıştır. İlkenin kendisi tartışmasızdır: garanti; ilk sözleşmenin fiyatına dahil edilmiş, peşin ödenmiş bir taahhüttür, süresi içinde aynı işi tekrar satın almak, aynı hizmete iki kez para ödemektir; alımın 'aynı yükleniciden' yapılması, tabloyu hafifletmez, ağırlaştırır: yüklenici, bedava yapmakla yükümlü olduğu işi size ikinci kez faturalamıştır.

Analiz: (1) Garanti bir varlıktır: teklif fiyatları; şartnamedeki garanti süresi-kapsamı hesaba katılarak verilir, garanti; sözleşmeyle satın alınmış, envanterinize girmiş bir haktır: kullanılmaması (arızada garanti yerine yeni alım) bu varlığın imhasıdır (497-garanti-düzenleme dosyasının uygulama yüzü: düzenlenen garanti, takip edilmeyen garantiyse süstür). (2) Kusur nerede doğar: arıza-talep geldiğinde ilk soru 'bu kalem garanti kapsamında mı' olmalıdır, bu soruyu soracak mekanizma (garanti çizelgesi, sözleşme-kapsam kontrolü) kurulmamışsa; talep yazısından onaya kadar herkes, kapsamdaki işi yeni alım gibi işler. (3) Sorumluluğun ölçütü (temyiz aşamasının dersi): sorumlular; 5018 çerçevesindeki klasik üçlüyle savunma yapar, kusur/ihmal + kamu zararı + illiyet bağı (Sayıştay Genel Kurulu'nun 5189/1 sayılı kararındaki kriterler): 'ben sadece talep ettim' diyen daire başkanından harcama yetkilisine kadar zincirdeki her imza; bu üçlü üzerinden ayrı ayrı test edilir, yani 'talep yazısı' bile, kapsam kontrolü yapılmadan atılmışsa tartışmanın içindedir. (4) Yerindelik sınırı nüansı: idarenin 'hizmeti alım yoluyla mı kendi personeliyle mi görsün' tercihi yerindelik alanıdır ve yargıca denetlenmez, ama garanti kapsamındaki işin parasını ikinci kez ödemek yerindelik değil, hukukilik sorunudur: savunmalar bu iki düzlemi ayıramadığında güç kaybeder.

Yapılacaklar: (1) Garanti envanteri kurun: yürürlükteki tüm sözleşmelerin garanti süre-kapsam-muhatap bilgilerini tek çizelgede toplayın (bitiş tarihli); arıza-bakım taleplerinin ilk kontrol adımı bu çizelge olsun. (2) Talep-onay şablonuna satır ekleyin: her alım talebinde 'bu iş mevcut bir sözleşmenin garanti/bakım kapsamında mı, kontrol eden-imza' alanı; kapsamda çıkan iş için yeni alım değil, yükleniciye garanti çağrısı (yazılı, süreli) yapılsın. (3) Yaşanmış dosyada: mükerrer ödenen tutarın hesabı, yükleniciden iade-mahsup talebi ve sorumluluk sürecinin (imza zinciri-illiyet analiziyle) hukukça yürütülmesi. (4) Garanti reddi senaryosu: yüklenici kapsamdaki işi yapmaktan kaçınırsa, sözleşme cezası-teminat-yasaklılık hattını işletin; 'uğraşmayalım, satın alalım' kestirmesi, tazminin kestirmesidir.

Uygulama önerisi: her bakım-onarım talebinde tek soruluk refleks yerleştirin: 'bu işin parası, hangi sözleşmenin garanti satırında zaten ödendi?' Cevabı aranmış talep güvendedir, aranmamışsa; ikinci fatura yola çıkmıştır ve denetçinin özeti kısadır: garanti kapsamındaki iş, yeniden satın alınamaz.