İhaleli hat kirası idari kararla düşürülebilir mi?

Savunulamamıştır, 2024 denetiminde aynen: havalimanı hattı kiralama işinde 'sözleşme hükümlerine AYKIRI olarak kira bedeli hesabına esas OTOBÜS SAYISI İDARİ KARARLA AZALTILIP, kira bedelinin bunun üzerinden alınarak idarenin GELİR KAYBINA sebebiyet verildiği.' Emsal sözleşme; 35 araç × aylık bilet-kira × 60 ay formülüyle 165 milyon TL'lik birim fiyat sözleşmesiydi, formülün bir çarpanını idari kararla küçültmek, ihaleyle oluşmuş bedeli masada yeniden yazmaktır.

Analiz: (1) Sözleşmenin kendi anayasası: emsal sözleşmenin değişiklik maddesi tahdididir, ancak iş yeri ve (erken bitirme kaydıyla) süre-ödeme konularında değişiklik yapılabilir; 'bu haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez.' Bedelin çarpanları (araç sayısı, bilet katsayısı) bu istisnalara girmez: idari karar; sözleşmenin üstünde bir mevzuat kaynağı değildir. (2) İhale eşitliği boyutu: kira formülü, ihalede rekabetin konusuydu, diğer istekliler 35 araçlık yük üzerinden teklif verdi/vermedi; imzadan sonra yüke indirim yapmak, kaybedenlere karşı eşitliği bozar ve 'önce al, sonra pazarlık et' davranışını ödüllendirir (iskele-süre-uzatma, kira-uyarlama dosyalarının ihale-sonrası sürümü: rekabetle doğan şart, rekabetsiz revize edilemez). (3) Talep riski kimde: hat kiralamasında yolcu-hasılat riski, teklifini ona göre veren yüklenicidedir, 'yolcu az çıktı' gerekçesi; ancak sözleşmede yazılı bir uyarlama/mücbir mekanizması varsa ve şartları oluşmuşsa işler; yoksa idarenin şefkati, kamunun gelirinden yapılmış bir bağıştır (ciro-teyit, karbon-payı, hasılat-kira dosyaları: gelir paylaşımlı modeller sıkı takip ister). (4) Doğru kriz yönetimi: gerçekten sürdürülemez bir tabloda seçenekler; sözleşmenin kendi hükümleri (teminat-fesih-yeniden ihale), tarafların yükümlülüklerini koruyan sınırlı süre uzatım mekanizmaları ya da işin yeniden ihalesidir, hepsinde ortak nokta: bedel indirimini ihale dışına çıkarmamak.

Yapılacaklar: (1) Gelir kaybını hesaplayın: sözleşme formülüne göre olması gereken kira ↔ fiilen tahsil edilen; fark tablosunu dönem dönem çıkarıp tahakkuk-tahsil sürecini başlatın. (2) İdari kararı geri alın: sözleşmeye aykırı araç-azaltma kararının kaldırılması; bedelin sözleşme formülüne döndürülmesi, yüklenici itirazında sözleşmedeki uyuşmazlık hükümleri işletilsin. (3) Sorumluluk analizi: azaltma kararının imza zinciri, gerekçesi ve gelir kaybı tutarı; tazmin değerlendirmesi hukukla yürütülsün. (4) Yeni hat ihalelerinde ders: talep riskine karşı sözleşmeye ölçülebilir uyarlama maddeleri (asgari sefer-garanti, endeksli revizyon şartları, erken fesih formülü) ihaleden önce yazılsın, kriz anında icat edilen esneklik, denetimde gelir kaybı olarak okunur.

Uygulama önerisi: gelir sözleşmelerinde tek cümlelik ilkeyi asın: 'ihalede yazılmayan indirim, imzadan sonra doğmaz.' Yükleniciye kolaylık gerekiyorsa adresi sözleşmenin kendi maddeleri veya yeni ihaledir, idari karar klasörü değil; aksi halde denetçi farkı tek kalemde ister: sözleşmeye aykırı azaltılan araç sayısının kira farkı.