Şirkete tahsisli kaynak suyu üçüncü kişiye kiralanır mı?

Değil, 2023 denetiminde aynen yazılmıştır: 'idarece şirkete TAHSİS EDİLEN kaynak sularının, mevzuata aykırı olarak ÜÇÜNCÜ KİŞİLERE KİRALANDIĞI.' 'Hak bizde' cümlesinin iki katlı yanlışı vardır: hak sizde değil tahsislidir; tahsis de kiralanabilir bir mal değildir.

Çerçeve: (1) Suyun statüsü (167 sayılı Kanun): yeraltı suları Devletin hüküm ve tasarrufundadır; araştırma-kullanma-koruma-tescil bu Kanuna tabidir; kuyu açma-açtırma yetkisi DSİ'dedir ve işletme haklarının (intifa) gerçek-tüzel kişilere devri-kiralanması da DSİ'nin tasarrufundadır, yani zincirin en başında bile 'malik' yoktur; izinli kullanıcı vardır. (2) Tahsisin doğası: idarenin (su idaresinin) şirkete tahsisi; belirli amaç için (kendi şişeleme-üretim faaliyeti) verilmiş bir kullanım iznidir, tahsis; mülkiyet doğurmaz, alt-kiralama yetkisi hiç doğurmaz: tahsisli hakkın üçüncü kişiye kiralanması; kamu kaynağının, yetkisiz bir aracı eliyle piyasaya devridir (m.26-tesis-üçüncü-kişi, kiralanan-taşınmazın-izinsiz-devri, dolgu-alt-kullandırma dosyalarıyla aynı zincir: tahsis alan, tahsis veren olamaz). Kira geliri şirket kasasına girse bile; işlem, hem tahsis şartlarının hem su hukukunun (DSİ izin rejiminin) ihlalidir, üçüncü firmaların çektiği su; izinsiz kullanım olarak ayrıca sorgulanır. (3) Kapasite fazlası gerçekse yolu bellidir: ihtiyaç fazlası kaynakların tahsisi verene iadesi; değerlendirme kararının (kimlere, hangi usulle, hangi bedelle) yetkili idare/DSİ düzeyinde ve rekabetçi usullerle verilmesi, şirket; ancak kendi tahsis amacı içinde üretim-satış yapar, kaynak toptancılığı yapamaz.

Yapılacaklar: (1) Kiralamaları sonlandırın: üçüncü kişi sözleşmelerini feshedin; fiili kullanımları durdurun ve kullanım dönemleri için bedel-sorumluluk analizini (şirket + kiracı firmalar yönünden) yapın. (2) Tahsis dosyasını netleştirin: hangi kaynaklar, hangi amaç-şartla, hangi debiyle tahsisli, envanter; kapasite fazlası kaynaklar için tahsis verene resmi bildirim ve iade/yeniden-değerlendirme süreci. (3) Gelirin akıbeti: alt-kiralamadan elde edilmiş gelirlerin muhasebe analizi; tahsis şartlarına aykırı kazancın idareyle (tahsis verenle) hukuki durumunun çözülmesi. (4) İzin uyumu: DSİ-il özel/ilgili merciler nezdinde kuyu-kaynak izin belgelerinin şirket faaliyetiyle uyum taraması, belgesiz-izinsiz her çekim; ayrı bir mevzuat cephesidir.

Uygulama önerisi: tahsisli her hak için tek cümlelik sınır çizin: 'tahsis; kullanmak içindir, kullandırmak için değil.' Bu sınırı bilen şirket; kaynağını üretime, fazlasını iadeye yönlendirir, bilmeyen ise, Devletin suyunu kendi tapusu sanıp kiraya verir; ve denetçi bu tapusuzluğu tek cümleyle hatırlatır: mevzuata aykırı olarak üçüncü kişilere kiralanmıştır.