Yaklaşık maliyetin üstündeki teklif otomatik elenir mi?

Değil, 2024 denetiminde tam bu refleks yazılmıştır: 'teklif fiyatlarının yaklaşık maliyetin üzerinde olması SEBEBİYLE değerlendirme dışı bırakılması.' YM; tavan değil, mukayese ölçüsüdür, üstündeki teklif, otomatik ölü değildir.

Çerçeve (Kamu İhale Genel Tebliği 16.3): (1) Komisyonun ödevi: YM üstü teklifle karşılaşan komisyon; (a) YM hesaplanırken değerlendirilmeyen bir husus var mı, (b) YM güncellemesi doğru yapılmış mı, (c) teklif fiyatları piyasa rayicini yansıtıyor mu, bunları yeniden değerlendirir; teklifleri YM'yle mukayese eder ve bütçe ödeneklerini göz önünde bulundurarak: fiyatları uygun bulursa ihaleyi sonuçlandırır (ekonomik açıdan en avantajlı + ikinci teklif), bulmazsa iptal eder. Yani mevzuat; 'üstü = ele' değil, 'üstü = analiz et' der. (2) Otomatik elemenin zararı: enflasyonist dönemlerde eski tarihli-eksik güncellenmiş YM'ler piyasanın altında kalır, otomatik eleme; piyasa gerçeğindeki geçerli teklifleri yok eder, ihaleyi iptal-tekrar sarmalına sokar (zaman + yeniden ihale maliyeti + daha da yükselen fiyat) ve isteklilere 'YM'yi tutturamayan elenır' sinyaliyle rekabeti daraltır. Tersine, gerekçesiz kabul de risklidir: rayiç testi ve ödenek analizi yapılmadan YM-üstüne ihale bırakmak, öbür yönden sorgu üretir, 16.3'ün istediği; iki yönde de gerekçeli takdirdir. (3) Gerekçe standardı: komisyon kararında üç sorunun cevabı (YM'nin eksiği-güncellemesi, rayiç karşılaştırması, güncel fiyat araştırması kanıtlarıyla, ödenek durumu) yazılı olmalıdır; 'YM üstü olduğundan' tek cümlesi, karar değil refleks kaydıdır.

Yapılacaklar: (1) Komisyon pratiğini değiştirin: YM üstü teklif gelen her ihalede 16.3 analiz tutanağı (üç başlıklı) zorunlu olsun; karar, sonuçlandırma ya da iptal, bu tutanağa atıfla yazılsın. (2) YM kalitesini yükseltin: hazırlama-güncelleme disiplini (güncel rayiçler, doğru endeks, ilan-ihale arası güncelleme), YM piyasaya yakınsa 16.3 vakaları kendiliğinden azalır; kronik YM-altı kalıyorsa sorun tekliflerde değil hesap masasındadır. (3) Ödenek koordinasyonu: YM üstü sonuçlandırma ihtimaline karşı ödenek durumunun (ek ödenek-aktarma imkanlarının) ihale öncesi netleştirilmesi; 'uygun ama ödenek yok' çıkmazı baştan yönetilsin. (4) Geçmişi gözden geçirin: salt YM-üstü gerekçesiyle iptal edilen/elenen ihalelerin sonrasını analiz edin (tekrar ihalede oluşan fiyat), refleksin maliyeti, bu kıyasla görünür olur ve kurum hafızasına ders olarak işlenir.

Uygulama önerisi: komisyonlara tek cümlelik denge kuralı verin: 'YM üstü teklif; ne kapıdan çevrilir ne kapıdan buyur edilir, masaya yatırılır.' Masada üç soru, tutanakta üç cevapla karar veren komisyon; hem rekabeti hem bütçeyi korur, refleksle karar veren ise, ya piyasayı ya ödeneği, ama her halde raporu karşısında bulur.