Denetim komisyonu kurulmazsa ne olur?

Eksikten öte, doğrudan bulgudur, 2024 denetiminde aynen: '5393 m.25 uyarınca oluşturulması gereken denetim komisyonunun, ilçe belediyesi olan idarece HİÇ OLUŞTURULMADIĞI.' 'Sayıştay zaten denetliyor' cümlesi; kanunun kurduğu iç-meclis denetimini dış denetimle takas etmeye çalışır, ikisi birbirinin yerine geçmez.

Kural seti (5393 m.25): (1) Kimler zorunlu: il ve ilçe belediyeleri ile nüfusu 10.000'in üzerindeki belediyelerde komisyon zorunludur, 'küçük yer' istisnası ilçe için yoktur; ilçe, nüfusa bakılmaksızın kapsamdadır. (2) Takvim ve bileşim: meclis; her OCAK ayı toplantısında, bir önceki yılın gelir-giderleri ile hesap kayıt ve işlemlerinin denetimi için, kendi üyeleri arasından gizli oyla, üçten az beşten çok olmamak üzere komisyon seçer; bileşim oransal temsille (parti grupları + bağımsızların üye sayısı oranınca) kurulur, komisyon, çoğunluğun değil meclisin gözüdür; muhalefetin masadaki payı, kurumun güvencesidir. (3) İşlev ve yetki: komisyon; birimlerden ve bağlı kuruluşlardan her türlü bilgi-belgeyi isteyebilir; çalışmasını kanundaki sürede tamamlayıp raporunu meclise sunar, raporun görüşülmesi; faaliyet raporu-kesin hesap zincirinin (367-560 dosyaları) demokratik halkasıdır. (4) Kurmamanın anlamı: yılların gelir-gider işlemleri, meclis adına hiç taranmamış demektir, bu; hem meclisin denetim hakkının fiilen iptali, hem de bu sohbette biriken bulgu ailelerinin (tarifesiz gelirler, takipsiz alacaklar, kayıtsız emanetler) erken teşhis mekanizmasının kapalı tutulmasıdır (iç denetçi dosyasındaki ders: kendi bulgusunu kendi bulan idare, raporda küçülür; hiçbir iç gözü olmayan idare, her şeyi dış denetimden öğrenir).

Yapılacaklar: (1) İlk ocak toplantısında seçimi yapın: gizli oy, 3-5 üye, oransal dağılım hesabı tutanaklı; komisyonun çalışma takvimi (süre, birim ziyaretleri, belge istekleri) baştan planlansın. (2) Geçmiş boşluğu telafi edin: kurulamayan yıllar için (meclis kararıyla) mevcut komisyonun inceleme kapsamını önceki yıl işlemlerine de ışık tutacak şekilde derinleştirmesi; tespitlerin eylem planına bağlanması. (3) Komisyona altyapı verin: mali hizmetlerden raportör-teknik destek, gerekirse (kanunun ve bütçenin elverdiği çerçevede) uzman katkısı; 'bilgi-belge' taleplerine birimlerin cevap süresi standardı. (4) Raporu işlevli kılın: komisyon raporundaki tespitler; iç kontrol eylem planına ve bir sonraki bütçe-tarife çalışmalarına girdi olsun, okunup rafa kalkan rapor, kurulmamış komisyondan yalnızca bir adım iyidir.

Uygulama önerisi: ocak gündemini tek satırlık hatırlatmayla açın: 'denetim komisyonu seçilmeden ocak kapanmaz.' Bu satırı geleneğe dönüştüren meclis; kendi hesabına kendi bakar ve dış denetime 'incelenmiş bir idare' teslim eder, dönüştürmeyen ise, kanunun zorunlu kıldığı aynayı duvardan indirmiş olarak, her tespiti ilk kez raporda görür.