Şirket, malını başka şirkete bedelsiz verebilir mi?

Olmuştur, 2023 denetiminde aynen yazılmıştır: 'şirkete ait bazı taşınır malların (bir araç ve bir moba kabin), ORTAK OLUNMAYAN başka bir şirkete BEDELSİZ verilmesi.' 'Aynı belediyenin şirketleriyiz' cümlesi; tüzel kişilik perdelerini ve kasaları birleştirmez.

Çerçeve (TTK): (1) Şirket tacirdir (m.16-18): belediyece ticari işletilmek üzere kurulan şirketler tacirdir ve her tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır, basiretli tacir; aktifindeki aracı, kabini bedelsiz kullandırmaz: ya kiralar (emsal bedelle) ya satar (rayiçle) ya da kendi işinde kullanır. (2) Yöneticinin özen-bağlılık yükümü (m.626): müdürler; görevlerini tüm özeni göstererek ve şirketin menfaatini dürüstlük kuralı çerçevesinde gözeterek yürütür, şirket varlığını, ortağı bile olmadığı başka bir tüzel kişiye karşılıksız aktarmak; özün ihlali, tutar kadar şirket zararıdır (emsal bedelli kira/amortisman-yıpranma karşılığı üzerinden hesaplanır) ve yöneticilerin sorumluluğunu doğurur. (3) 'Grup kolaylığı'nın meşru yolu: grup içinde kaynak paylaşımı isteniyorsa; yazılı kira-hizmet sözleşmesi + emsal bedel + fatura üçlüsüyle yapılır (KDV-kurumlar vergisi boyutuyla birlikte: bedelsiz kullandırma, vergi tarafında da emsal bedelden örtülü kazanç tartışması açar, GES-mahsup, şirket-bağış dosyalarıyla aynı raf: şirket kasası, hayır ve jest trafiğine kapalıdır; m.75/son bağış yasağının taşınır yüzü). Belediyenin kendi araçlarını şirketlere kullandırması bile bedel-protokol ister (1112-tahsis dosyası); şirketler arası ilişkide serbestlik hiç yoktur. (4) Taşınır kayıt bacağı: devredilen malların şirket kayıtlarından çıkışı-karşı tarafta girişi belgelenmemişse; sayım-envanter uyumsuzlukları ve 'kayıp mal' görünümü de eklenir (teslim tutanağı dosyası).

Yapılacaklar: (1) Devri geri sarın veya bedele bağlayın: araç-kabin için ya iade ya da geçmişe dönük emsal kira faturalaması (kullanım süresi × piyasa bedeli) + bundan sonrası için yazılı kiralama sözleşmesi; tutarların tahsili YK gündemiyle takip edilsin. (2) Zarar-sorumluluk analizi: bedelsiz dönemin şirket zararı (kira kaybı + yıpranma) hesabı; karar veren yöneticiler yönünden özen yükümü değerlendirmesi, sessiz kapanan dosya, bir sonraki denetimde 'devam eden uygulama' olarak büyür. (3) Grup içi işlem politikası yazın: tüm belediye şirketleri için 'şirketler arası mal-hizmet-personel paylaşımı ancak yazılı sözleşme + emsal bedel + faturayla' kuralı; bedelsiz talepler YK'larca gerekçeli reddedilsin. (4) Envanter senkronu: iki şirketin taşınır kayıtlarında devrin (iade/kiralama sonucuna göre) doğru işlenmesi; yıllık sayımlarda 'başka şirkette duran mallarımız' satırı açıkça raporlansın.

Uygulama önerisi: grup içi her mal hareketinde tek soruluk turnusol kullanın: 'bu aracı komşu ilçenin şirketine de bedelsiz verir miydik?' Cevap 'hayır'sa, kardeş şirkete de verilmez, çünkü kasalar ayrıdır; ve ayrı kasalar arasında faturasız akan her değer, iki şirketin de denetim raporunda aynı kelimeyle buluşur: bedelsiz.