Kiracı şirketin harcaması kira borcundan mahsup edilir mi?

Etmeyin, birebir emsal 2023 denetiminde yazılmıştır: m.26 ile işletme hakkı şirkete devredilen kongre-kültür merkezlerinde; 'GÖREVİ OLMAMASINA RAĞMEN şirket tarafından kamera sistemlerinin değiştirildiği, bedelinin KİRA BORÇLARINDAN MAHSUP edilmek üzere belediyeye FATURA edildiği ve alınan kameraların PİYASA RAYİCİNE uygun olmadığı.' Üç kusur tek işlemde: görevsiz iş, mahsuplu dolanma, rayiçsiz bedel.

Analiz: (1) Gider paylaşımı sözleşmede yazar: emsal protokol; elektrik-su-doğalgazı şirkete, güvenlik-temizliği belediyeye yüklemişti, güvenlik sistemini yenilemek belediyenin işiyse, o işin nasıl yapılacağını da belediyenin hukuku belirler: ihtiyaç tespiti, yaklaşık maliyet, ihale/alım usulü, muayene-kabul. Kiracının 'ben yaptırdım, siz ödeyin' modeli; bu zincirin tamamını atlar. (2) Mahsup = ödemedir: bedeli nakit yerine kira alacağından düşmek, işlemi masumlaştırmaz, mahsup, ihalesiz bir alımın ödeme tekniğine dönüşür: belediye; seçmediği yükleniciden, test etmediği fiyatla, usulsüz bir mal-hizmet almış olur (temlik-mahsup dosyalarının aynası: mahsup, belge ve usul aşamasını yutamaz). Üstelik emsalde fiyat, rayiç testinden de geçememiştir, mahsuplu alımların klasik zaafı budur: pazarlık eden yoktur. (3) Kiracı harcamasının meşru yolu: protokolde iş kiracıya aitse zaten kendi gideridir (fatura da mahsup da olmaz); belediyeye aitse önce yazılı talep-onay (kapsam, keşif, azami bedel), belediyenin alım usulü veya, sözleşme elveriyorsa, 'idare onaylı yaptırma + belgeli, rayiç-teyitli bedel' protokolü gerekir; onaysız yapılan iş için kural, vekaletsiz iş görmenin dar şartlarına ve sebepsiz zenginleşme sınırına sıkışır, otomatik mahsup hakkı doğurmaz. (4) Şirket tarafında da ders: ortağın (belediyenin) alacağını, kendi kararıyla yaptığı harcamalarla eritmek; şirket yönetiminin özen borcunu ve kira tahsilat düzenini de bozar (m.26-tesis, ciro-teyit dosyalarıyla aynı raf).

Yapılacaklar: (1) Mahsup talebini durdurun: faturayı iade edin; işlem yapılmışsa geri alın, kira alacağını tam tahakkuk-tahsil hattında tutun. (2) Yapılan işi tasfiye edin: işin gerçekten gerekli olup olmadığının teknik raporu; gerekliyse rayiç bedel tespiti (piyasa araştırması-değerleme) ve ancak o bedel üzerinden, hukuk görüşüyle sınırlı bir ödeme/mahsup değerlendirmesi; fark ve usulsüzlük için sorumluluk analizi (şirket yönetimi dahil). (3) Protokolü netleştirin: gider paylaşım maddesine 'belediyeye ait işlerde kiracı ancak yazılı onayla ve belirlenen usulle iş yaptırabilir; onaysız harcama mahsup edilmez' kaydı ekleyin. (4) Portföy taraması: kiracı-işletmecilerden gelen benzer 'yaptım-mahsup et' faturalarını (tadilat, sistem, demirbaş) tek listede toplayın; aynı süzgeçten geçirin, mahsup defteri, ihalesiz alımların arka kapısı olmasın.

Uygulama önerisi: bu tür talepleri tek soruyla karşılayın: 'bu işi biz ihale etseydik, bu firmaya bu fiyata mı yaptırırdık?' Cevap belgeyle 'evet' değilse; mahsup değil, usulsüz alımın faturası imzalanıyor demektir, ve o imzanın rayiç farkı, denetçinin en kolay hesapladığı kamu zararlarındandır.