Pazar yerinin yönetimi kooperatife bırakılabilir mi?

Şöyle görünmüştür, 2024 denetiminde, üstelik yirmi yıllık fiili durum sayılarak: 'belediye mülkiyetindeki, yüzlerce esnafın faaliyet gösterdiği pazar yerinin 2004'ten bu yana bir KOOPERATİFİN İŞLETMESİNE bırakılması; belediyenin ZABITA FONKSİYONU DIŞINDAKİ temel YÖNETSEL SORUMLULUKLARINI yerine getirmemesi.' 'Sistem oturmuş' cümlesi; sistemin kimin oturduğunu sormaz, bulgu tam onu sorar.

Çerçeve: (1) Pazar yönetimi, devredilemez bir kamu fonksiyonudur: 5957 ve Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik düzeninde; pazar yerinin kurulması, satış yeri TAHSİSLERİ (kura-devir-belge düzeni), tahsis ücreti tarifesi ve tahsili, zorunlu hizmet tesisleri ve işleyiş denetimi, tamamı belediyenin görev-yetki alanıdır (bu sohbette tek tek kurduğumuz tahsis-usulü, ücret-tarife ve m.6-tesisler dosyalarının bütünü). Kooperatif-dernek gibi yapılar; esnafın örgütü olabilir, pazarın idaresi olamaz. (2) Fiili devrin anatomisi: dilekçeyle başlayan 'öneri', sözleşmesiz-ihalesiz bir işletme devrine dönüşmüş; esnaf listesini ve iç düzeni kooperatif belirler hale gelmişse, tahsisleri fiilen o yapıyor demektir: kimin tezgah açacağına kamu adına karar verme yetkisi, özel bir tüzel kişiye geçmiştir (ihalesiz işletme devri ailesi: taksi durağı, otopark, geri dönüşüm dosyalarıyla aynı damar). Ücret-aidat adı altında esnaftan toplanan paralar varsa; belediye tarifesinin dışında, denetimsiz bir paralel gelir düzeni de kurulmuş olur. (3) 'Kimse şikayetçi değil' testi: bekleyen esnaf adayları (tahsis sırası kimde?), tarifesiz ücret ödeyenler ve pazarın gelirinden mahrum kalan belediye bütçesi, şikayetin yokluğu, düzenin hukukiliğini kanıtlamaz; yirmi yıl, aykırılığı 'kazanılmış hak' yapmaz. (4) Kooperatifle meşru ilişki mümkündür ama adıyla: belediye yönetimi kurulduktan sonra; temizlik-organizasyon gibi hizmetlerin usulünce alınması ya da esnaf temsilcisi olarak istişare, yönetimin kendisi değil.

Yapılacaklar: (1) Yönetimi devralın: pazar yeri için belediye işleyiş planı, tahsis sicilinin belediyece kurulması (mevcut esnafın durumunun Yönetmelik geçiş hükümleri/encümen kararlarıyla kayda bağlanması), meclis tarifesiyle tahsis ücreti, makbuzlu tahsilat, m.6 tesis-denetim düzeni. (2) Kooperatifle hesabı netleştirin: bugüne dek toplanan bedellerin (varsa) dökümünü isteyin; hukuki nitelik analizi (belediye adına tahsil mi, sebepsiz zenginleşme mi) ve geri alım-mahsup değerlendirmesi; fiili işletmenin sonlandırılması yazılı tebliğle. (3) Geçişi yönetin: esnafa duyuru-takvim (kayıt, belge, ücret düzeni); pazar günü aksamadan devri sağlayacak geçici görevlendirmeler, 'düzen bozulur' korkusunun cevabı plansız devam değil, planlı devirdir. (4) Benzerlerini tarayın: fiilen üçüncü kişilerce yürütülen başka alan-tesis var mı (semt pazarları, otoparklar, sosyal alanlar), aynı testten geçirin.

Uygulama önerisi: pazaryeri dosyanıza tek soruluk mihenk koyun: 'tezgahın anahtarı kimin imzasıyla veriliyor?' İmza belediyeninse pazar kamunundur; başkasınınsa, yirmi yıl da geçse, denetim raporu, o imzanın kimde olduğunu tek cümlede teşhir eder: zabıta bizde, yönetim başkasında.