Mesken atıksu ücreti su bedelinin yarısını aşabilir mi?

Var ve aşılması 2024 denetiminde birden fazla belediyeye yazılmıştır: 'MESKEN için belirlenen atıksu ücretinin, metreküp su ücretinin %50'sini AŞACAK şekilde belirlenmesi.' 'Kirleten öder' ilkesi doğrudur; ama aynı yönetmelik, meskende bu ilkenin tavanını da çizmiştir.

Çerçeve (Atıksu Altyapı ve Evsel Katı Atık Bertaraf Tesisleri Tarifelerinin Belirlenmesinde Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik): (1) İlkeler (m.5): sürdürülebilir atıksu yönetimi için toplam sistem maliyetinin tarifelere yansıtılması, tarifelerin kirleten öder ilkesine göre belirlenmesi ve, sık atlanan üçüncü kural, atıksu ücretlerinin atıksu hizmetleri DIŞINDA KULLANILMAMASI esastır (tahsisli gelir ailesi: otopark bedeli, katkı payı dosyalarıyla aynı ilke, atıksu parası, genel bütçenin yaması olamaz). (2) Taban ve tavan (m.17): asgari atıksu ücreti yönetmelikte rakamla tanımlıdır (sürdürülebilirlik tabanı); asgari yetmiyorsa tam maliyet esaslı tarifeye geçilir, AMA meskende mutlak sınır bakidir: metreküp atıksu ücreti, metreküp SU ücretinin %50'sini aşamaz. Yani maliyetiniz ne olursa olsun, mesken abonesinden su bedelinin yarısından fazlası 'atıksu' adıyla alınamaz; %70-80'lik tarifeniz, her faturada tavanı delmektedir. (3) Hesap inceliği, kademeyle çarpan etkisi: kademeli su tarifesinde atıksu, çoğu sistemde su bedelinin yüzdesi olarak hesaplanır; oran %50 üstüne kurulursa üst kademelerde aşım büyür, emsal tespit de tam bu kurgudan (kademeli tarife üzerinden) çıkmıştır. Oranı %50'ye çekmek, her kademe için otomatik uyum sağlar. (4) Aşımın sonucu: tavan üstü tahsilat yersiz gelirdir, abonelerin iade-mahsup talebine ve dava-faiz riskine açıktır (kamu-kurum kademe dosyasıyla simetrik: tarife hatası, iki yönde de 'hukuksuz para' üretir); maliyet açığı gerçekse çözüm tavanı delmek değil, maliyet yapısını (kayıp-kaçak, enerji, verimlilik) ve mesken dışı tarifeler ile diğer meşru gelir kalemlerini çalıştırmaktır.

Yapılacaklar: (1) Tarifeyi düzeltin: mesken atıksu oranını %50 sınırına (veya altına) çeken meclis kararı; kademeli yapıda her kademe için oran kontrol tablosu karar ekine konsun. (2) Geçmiş tahsilatı hesaplayın: aşım dönemindeki fark tutarları; iade-mahsup politikasını (gelecek faturalardan mahsup en pratiği) hukuk görüşüyle belirleyin ve duyurun, kendiliğinden düzeltme, dava dalgasını keser. (3) Maliyet dosyanızı kurun: tam maliyet esaslı tarife raporu (arıtma, şebeke, enerji, amortisman), tavana rağmen açık kalıyorsa; mesken dışı abone tarifeleri, bağlantı-kalite kontrol bedelleri (atıksu izni dosyası) ve verimlilik programıyla kapatma planı yazın. (4) Amaç bağını raporlayın: atıksu gelirlerinin atıksu harcamalarıyla eşleştiği yıllık tablo (m.5 gereği), gelirin nereye aktığını gösteremeyen idare, tavanı aşmasa da ikinci bulguyu alır.

Uygulama önerisi: atıksu tarifenizi iki sayıyla denetleyin: 'taban tuttu mu, tavan aştı mı?' Asgarinin altı sürdürülemez, meskende %50'nin üstü hukuksuzdur, iki çizginin arasında, maliyetle gerekçelenmiş tarife ise hem arıtmanızı hem abonenizi hem denetim karnenizi aynı anda taşır.