İç denetçi kadrosu boş bırakılabilir mi?

Olmuştur, 2024 denetiminde birden fazla büyükşehre yazılmıştır: 'İÇ DENETÇİ KADROSU bulunmasına/ihdas edilmesine rağmen ATAMA YAPILMAMASI' (kardeş bulguda devamı da vardır: atama yapılmadığı için iç denetim raporlarının hiç üretilmemesi). 'Teftiş var, kontrol var' cevabı; üç ayrı fonksiyonu tek torbaya koyar, mevzuat ise onları özenle ayırmıştır.

Sistemin yeri (5018): (1) Mimari: Kamu idarelerinin mali yönetim ve kontrol sistemi; harcama birimleri + muhasebe-mali hizmetler + ön mali kontrol + İÇ DENETİM dörtlüsünden oluşur (m.57 ailesi), iç denetim, iç kontrolün ayrılmaz unsurudur; biri diğerinin yerine geçmez. (2) Tanım (m.63): İç denetim; idarenin çalışmalarına değer katmak ve geliştirmek için, kaynakların ekonomiklik-etkililik-verimlilik esaslarına göre yönetilip yönetilmediğini değerlendiren; bağımsız, nesnel GÜVENCE sağlama ve DANIŞMANLIK faaliyetidir, risk yönetimi ve kontrol süreçlerinin etkinliğini sistematik-disiplinli biçimde ölçer. Teftiş geriye dönük soruşturur, ön mali kontrol işlem anında bakar, iç denetim ise sistemi ileriye dönük iyileştirir; üç ayrı saat, üç ayrı zamanı gösterir. (3) Statü (m.65): İç denetçiler; İç Denetim Koordinasyon Kurulu (İDKK) standartlarına tabi, sertifikalı ve doğrudan üst yöneticiye bağlı çalışır, bu bağ, birimlerden bağımsızlığın güvencesidir; 'mali hizmetlere baktırıyoruz' modeli, denetleyenin denetleneni denetlemesi paradoksunu üretir. (4) Boş kadronun anlamı: kadro ihdası, ihtiyacın kabulüdür, doldurmamak, 'sistemimizin bağımsız gözle taranmasını istemiyoruz' diye okunur; ve bu sohbetteki onlarca bulgunun (yevmiye düzeni, devir cetveli, tarife-tahakkuk boşlukları...) ortak paydası, tam da bir iç denetim programının yakalayacağı türden sistem hatalarıdır, iç denetçisi çalışan idare, Sayıştay bulgularının çoğunu raporundan önce kendi masasında görür.

Yapılacaklar: (1) Atama sürecini başlatın: sertifikalı iç denetçi havuzundan (naklen/açıktan, İDKK mevzuatındaki usullerle) atama; kadro sayısı ölçeğinize uygun değilse ihdas-düzeltme; ataması yapılan denetçinin fiilen başka işlerde çalıştırılmaması (o da ayrı bulgu ailesidir). (2) Altyapıyı kurun: iç denetim yönergesi, üst yönetici onaylı risk esaslı denetim planı ve programı, raporlama-izleme döngüsü (bulgu → eylem planı → takip); İDKK'ye raporlama yükümlülükleri takvime bağlansın. (3) Geçiş döneminde boşluğu yönetin: atama tamamlanana kadar ön mali kontrol alanlarını genişletin ve öz değerlendirme yapın, ama bunları 'iç denetim yerine' değil 'iç denetime hazırlık' diye adlandırın; ikame iddiası bulguyu büyütür. (4) Üst yönetim sahiplenmesi: iç denetim sonuçlarının üst yöneticiyle düzenli görüşülmesi, eylem planlarının birimlere tebliği, raporsuz denetçi de, okunmayan rapor da aynı bulgunun iki yarısıdır.

Uygulama önerisi: bu kadroya bakışınızı tek cümleyle değiştirin: 'iç denetçi, denetçiden önce gelen dosttur.' Kendi bulgusunu kendi bulan, eylem planıyla kapatan idare; dış denetime kapanmış dosyalar gösterir, kadroyu boş tutan ise, aynı tespitleri faiziyle ve raporun diliyle, üstelik 'iç denetçiniz de yok' cümlesiyle birlikte okur.