Atıksu bağlantı izni olmayan işyeri çalışabilir mi?

İki şeyin birden, 2023 denetiminde birebir yazılmıştır: 'atıksu bağlantı izni alması gereken işyerlerinin İZİNSİZ faaliyette bulunması nedeniyle SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ RİSKİ oluşması ve kurumun GELİR KAYBINA uğraması', üstelik tespit, ruhsatlı işyerlerinin büyük çoğunluğunun izinsiz olduğu ölçeğindedir. 'Kanal orada' cümlesi, borunun fiziğini anlatır; iznin hukuku ise başka şey söyler.

Sistemin kurgusu (Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği m.44): (1) Parsellerin, kurum-kuruluş ve işletmelerin atıksularını altyapı tesislerine bağlayabilmeleri; altyapı yönetiminin (su-kanal idaresi/belediye) vereceği ATIKSU BAĞLANTI İZNİNE tabidir. (2) İki katman: evsel atıksular yazılı belge karşılığı bağlanır; endüstriyel ve karışık atıksular ise ancak BAĞLANTI KALİTE KONTROL İZİN BELGESİNDEKİ koşulları sağlarsa, yani debi-kirletici parametre sınırları, gerekiyorsa ön arıtma şartıyla (m.45-48 düzeni). Oto yıkamanın yağlı-çamurlu suyu, lokantanın yağ tutucusuz mutfak suyu, imalathanenin kimyasallı deşarjı; 'evsel gibi' bağlanamaz. (3) Neden önemli: izinsiz-koşulsuz deşarj; arıtma tesisinin biyolojik dengesini bozar (şok yükler), kollektörlerde yağ-tortu tıkanıklığı üretir ve alıcı ortam kirliliğinin sorumluluğunu altyapı yönetiminin üstünde bırakır (çöp sızıntı suyu dosyasının işyeri ölçeği: ön arıtmasız deşarj, tesisin ve derenin faturasıdır). (4) Gelir bacağı: bağlantı izni-kalite kontrol belgesi süreçleri; tarifedeki belge-denetim ücretlerinin ve endüstriyel deşarjlarda kirlilik önlem payı/KOP benzeri bedellerin tahakkuk kapısıdır, izin verilmeyince bu gelirler de doğmaz: bulgunun ikinci cümlesi budur (tarifesiz-takipsiz gelir ailesi). (5) Koordinasyon kusuru: işyeri ruhsatı veren belediye ile bağlantı izni veren idare ayrı çalışırsa, 'ruhsatlı ama izinsiz' yığını kaçınılmazdır, ruhsat sürecine bağlantı izni ön şartının bağlanmaması, sistemin asıl deliğidir.

Yapılacaklar: (1) Envanter eşleştirmesi: ruhsatlı işyeri listesi ↔ bağlantı izni sicili; izinsizleri sektöre göre (evsel nitelikli / endüstriyel-karışık) triyaj edin. (2) Kampanyalı izinlendirme: evsel niteliklilere basitleştirilmiş belge süreci; endüstriyel-karışık olanlara numune-analiz + koşul belirleme (yağ tutucu, çamur kapanı, ön arıtma) + makul tamamlama süresi; süre sonunda uymayanlara yaptırım (idari para cezası, bağlantı kısıtlaması). (3) Ruhsat-izin köprüsünü kurun: ilçe belediyeleriyle protokol, yeni işyeri ruhsatı başvurusunda atıksu bağlantı izni zorunlu ek; mevcutlarda ruhsat yenileme-devirlerde kontrol; abone tesisinde 'izinsiz işyeri' bayrağı (ruhsatsız yapıya su dosyası ilkesinin işyeri yüzü). (4) Gelir-tarife bacağını tamamlayın: belge-denetim ücretlerinin ve endüstriyel deşarj bedellerinin tarifede tanımı (meclis/genel kurul kararıyla), periyodik denetim-numune programı ve tahakkuk rutini, izin sistemi, hem çevrenin hem bütçenin sigortasıdır.

Uygulama önerisi: abone-ruhsat masalarına tek kural asın: 'kanala bağlanmak fiil değil, izindir.' Her işyerinin deşarjını belgesine bağlayan idare; arıtmasını, deresini ve gelirini aynı sicille korur, bağlamayan ise, çoğunluğu izinsiz bir şehirde, kirliliğin de kaybın da tek sorumlusu olarak raporlanır.