İşçiler için kıdem tazminatı karşılığı ayrılmalı mı?

Eksik, ve bu eksik 2024 denetiminde aynı ilin birden çok belediyesine seri bulgu olarak yazılmıştır: 'çalışan işçiler için KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI AYRILMAMASI' (ve yıldan yıla güncellenmemesi). 'Ödeyince gider yazarız' yaklaşımı bütçe gözüyle doğru görünse de, muhasebe gözüyle iki temel ilkeyi birden atlar.

Kurgu: (1) İlkeler (Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği m.5): Dönemsellik, kıdem tazminatı, işçinin ayrıldığı yılın değil, çalıştığı yılların maliyetidir; her yıl bir yıllık dilimi o yıla yazılmalıdır. İhtiyatlılık, muhtemel yükümlülükler için karşılık ayrılır; idare, kıdem yükünün toplamını bilmeden bilanço okuyamaz. (2) Hesaplar (MİBMY, 372/472 Kıdem Tazminatı Karşılığı): faaliyet dönemi içinde tahakkuk eden karşılıklar 472'de (uzun vadeli) izlenir; bir yıl içinde ödeneceği öngörülen tutarlar (emekliliği gelenler, ayrılması beklenenler) 372'ye aktarılır; hak edene ödeme 372'den yapılır ve kişinin birikmiş karşılığı kapatılır. (3) Pratik ölçü (bulgunun formülü): her çalışan için her yıl sonunda bir maaş (giydirilmiş ücret) tutarı karşılık ayrılır, kişi bazında izlenir ve her yıl yeni ücret düzeyine göre güncellenir, tavan (kıdem tazminatı tavanı) kontrolüyle. (4) Ne kazandırır: bilançoda gerçek yükümlülük görünür (denetim görüşü için tablo doğruluğu, 181/380 dönemsellik dosyalarıyla aynı aile); toplu emeklilik dalgalarında 'bütçe şoku' önceden görülür; şirketten devralınan işçilerde (696 KHK devirleri) geçmiş hizmet yükünün kimde olduğu netleşir, devir protokollerindeki kıdem yükü paylaşımı, karşılık kaydıyla muhasebeye bağlanır. Karşılık ayırmamak doğrudan kamu zararı üretmez ama mali tablolarınızı eksik borçlu gösterir; denetim bunu her yıl aynı başlıkla yazar.

Yapılacaklar: (1) Envanter: tüm işçi statüsündeki personel (kadrolu + belediye şirketindeki işçiler kendi tüzel kişiliğinde ayrıca) için işe giriş tarihi, giydirilmiş ücret, kıdem yılı, tavan kontrolü, kişi bazlı kıdem yükü tablosu. (2) Açılış kaydı: birikmiş yükümlülüğün tamamı için 472'ye toplu karşılık (gerekçeli muhasebe fişiyle); izleyen her yıl sonu, yıllık ilave + ücret güncellemesi rutini. (3) 372 aktarımı: her yıl sonunda gelecek yıl emekliliği dolacaklar listesi → 372'ye virman; bütçe ödeneği bu listeyle planlansın (sürpriz emeklilik ödemesi kalmasın). (4) Ödemede kapanış: tazminat ödenirken kişinin karşılığı kapatılsın; karşılık-fiili ödeme farkları (eksik/fazla) dönem gideriyle düzeltilsin, kişi bazlı takip, bu mahsubun ön şartıdır.

Uygulama önerisi: kıdem yükünüzü yıl sonu kapanış listesinin kalıcı satırı yapın: 'her işçiye her yıl bir maaş karşılık, 472'de biriksin, 372'den ödensin.' Bu cümleyi işleten muhasebe; emekliliği sürpriz, bilançoyu eksik, denetçiyi tekrarcı olmaktan aynı kayıtla kurtarır.