Genel aydınlatma giderini kim öder, kesinti nasıl işler?

Netleyelim, çünkü 'gelen faturayı ödemek', 2024 denetiminde bulgu olmuştur: 'Büyükşehir Belediyesi sorumluluğunda olan yerlerin aydınlatma giderinin (ilçe belediyesince) ödenmesi', üstelik o cadde-sokakların büyükşehir sorumluluğunda olduğu tespit edilmişken. İki ayrı mekanizmayı karıştırmamak gerekir: giderin finansman düzeni ve alanların görev ayrımı.

Mekanizma 1, finansman (6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu geçici m.6): Genel aydınlatma kapsamında aydınlatılan yerlerin (cadde, sokak, meydan gibi kamunun ücretsiz kullanımındaki alanların) giderleri; Bakanlık bütçesine konulan ödenekten ve ilgili belediyelerin genel bütçe vergi gelirleri (GBVG) payından yapılan KESİNTİDEN karşılanır. Kesinti oranı Bakanlar Kurulu/CB kararıyla: büyükşehir belediye sınırları içinde giderin %20'si, diğer belediyeler ve mücavir alanlarında %10'u belediye payından kesilir; kalanı merkezi bütçe taşır. Yani genel aydınlatma faturası, belediyenin fatura ödeyerek kapattığı bir gider değildir, İller Bankası pay dağıtımında kaynağında kesilen bir yüktür. Aynı yeri bir de faturadan öderseniz, mükerrer ödersiniz. (2) Mekanizma 2, görev ayrımı: Büyükşehirlerde ana arterler, meydanlar, kıyı alanları gibi büyükşehir sorumluluğundaki yerler ile ilçe sorumluluğundaki yerler; 5216 ve büyükşehirin yetki-görev alanı belirleme kararlarıyla (yönerge/meclis kararı) ayrılır. Sorumluluk kimdeyse, o alanın (genel aydınlatma dışında kalan veya kesinti-mutabakat düzenindeki) yükü de onundur, başka idarenin görev alanındaki tesisin faturasını ödemek, kendi bütçenizden başkasının giderini karşılamaktır (görev alanı testinin elektrik yüzü: öğretmenevi-kira, okul faturaları ailesiyle aynı ilke). (3) Pratik karışıklık kaynağı: abonelikler tarihsel olarak ilçe adına açılmış olabilir; tesis devri yapılmadan fatura akışı eski adrese devam eder, ödemeyi değil, aboneliği düzeltmek gerekir.

Yapılacaklar: (1) Abonelik envanteri çıkarın: belediye adına kayıtlı tüm aydınlatma abonelikleri ↔ alanın sorumlusu (büyükşehir yetki-görev kararındaki listeyle eşleştirme); büyükşehir sorumluluğundakileri devir yazışmasıyla aktarın, ödemeyi durdurun. (2) Genel aydınlatma kapsamı mutabakatı: dağıtım şirketi ve TEDAŞ/Bakanlık hattında hangi aboneliklerin 'genel aydınlatma' sayıldığını teyit edin, kapsamdakilerin faturası size gelmemeli, gideri kesinti düzeninde işlemeli; kapsam dışı kalanlar (park içi özel tesis, bina, süs aydınlatması) sizin bütçe giderinizdir. (3) Geçmişe dönük hesap: büyükşehir sorumluluğundaki yerler için ödediğiniz faturaların dökümü; büyükşehirden/ilgili kurumdan geri isteme (rücu-mahsup) süreci, yersiz ödemenin telafisi, bulgunun tonunu değiştirir. (4) GBVG kesinti takibi: İller Bankası dekontlarındaki aydınlatma kesintilerini aylık kontrol edin (oran-tutar doğruluğu); kesinti + fatura çakışması görürseniz mükerrerlik itirazını belgeleyin.

Uygulama önerisi: elektrik giderinizi tek soruyla triyaj edin: 'bu direk kimin görev alanında ve faturası hangi cepten çıkıyor?' Cevabı 'bilmiyoruz ama ödüyoruz' olan her abonelik, iki idarenin arasında kaybolmuş bir mükerrer giderdir, denetçi ise o direğin altında sizi değil, ödediğiniz faturayı bekler.