Fesihte kesin teminat gelir kaydedilmezse ne olur?

Yok, ve takdir sanılan bekleyiş, 2023'te Temyiz Kurulunca tasdik edilen (karar düzeltmesi de 2024'te reddedilen kardeş dosyayla kesinleşen) tazminlerin konusudur: feshedilen işte, kanun ve sözleşme gereği gelir kaydedilmesi gereken KESİN TEMİNATIN GELİR KAYDEDİLMEMESİ kamu zararıdır.

Kural seti, iki kanun, aynı sonuç: (1) 4734 rejimli sözleşmelerde 4735 m.20-22: yüklenicinin taahhüdünü yerine getirmemesi/ağır ihlalleri nedeniyle fesihte, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar, m.22 uyarınca, güncelleme hükümleriyle birlikte, GELİR KAYDEDİLİR; ayrıca fesih tarihinden itibaren yasaklama süreci işler. (2) 2886 rejimli işlerde (kiralama-satış vb.) m.62: müşterinin/yüklenicinin sözleşmeyi bozması halinde kesin teminat gelir kaydedilir. İki rejimde de fiil kipi emredicidir; 'ceza kestik, yeter' düşüncesi iki ayrı yaptırımı birbirine mahsup etmektir, oysa gecikme cezası süreç içi yaptırımdır, teminatın gelir kaydı fesih anının kanuni sonucudur; ikisi kümülatif çalışır (GPRS-ceza dosyası ilkesi: sözleşmenin öngördüğü yaptırım, idarenin merhametine bırakılmamıştır). (3) Simetriyi hatırlayın: N. dosyada geçici teminatın yersiz gelir kaydının da hukuka aykırı olduğunu görmüştük (SGK-borçlu istekli), teminat hukuku iki yönde de milimetriktir: kanuni sebep varsa kaydetmemek zarar, yoksa kaydetmek zarardır; ayracı hep aynı sorudur: 'bu teminatı hangi cümle yakıyor?'

Kaydetmemenin tipik bahaneleri ve akıbetleri: 'Yüklenici dava açar' (→ açsın; kanuni işlemin davası kaybettirmez, işlememesi tazmin ettirir); 'ikmal ihalesinden sonra bakarız' (→ gelir kaydı fesihle doğar, ikmali beklemez); 'teminat mektubunun süresi dolmuş' (→ işte bu, ayrı bir ihmal bulgusudur, vadesi izlenmeyen mektup dosyası: fesih ihtimali belirdiğinde mektup vadesi hiç düşürülmez, gerekirse süresi dolmadan nakde çevrilir).

Yapılacaklar: (1) Fesih prosedürünüze otomatik adım ekleyin: fesih onayı → aynı gün teminatın gelir kaydı işlemi (bankaya tazmin/nakde çevirme yazısı + muhasebe kaydı) → yasaklama süreci → hesap tasfiyesi (m.22'nin diğer unsurlarıyla). (2) Geçmiş fesihleri tarayın: gelir kaydedilmemiş teminat var mı; mektupsa vadesi yaşıyor mu, yaşıyorsa derhal işlem, sönmüşse sorumluluk-tahsil değerlendirmesi (erken kapatma reçetesi). (3) Emanet-nazım kayıtlarında 'fesihli işler' etiketi: teminat envanteriniz (Kaş dosyası) fesih durumunu da göstersin; iade-triyajında bu grup ayrı kulvardır. (4) Hesap tasfiyesini tamamlayın: gelir kaydı, yüklenicinin diğer borç-alacak mahsubunu (fazla ödeme, ceza bakiyesi) ortadan kaldırmaz; kesin hesap çıkarılıp iki yönlü netleştirme yapılır.

Uygulama önerisi: fesih dosyalarında tek satırlık kontrol kutusu kullanın: 'teminat gelir kaydedildi mi, tarih: __.' Bu kutunun boş kaldığı her fesih; yükleniciye sözleşme dışı bir bağış, imza sahiplerine ise faiziyle dönen bir borç senedidir, tasdikli içtihat, kutunun pazarlığını kapatmıştır.