Belediyenin borç stoku limiti nasıl hesaplanır?

Netleyelim, çünkü aşmanın ne olduğu 2021-2024 raporlarında (belediyelerden SKİ'lere) yazılı: 'Mevzuatta belirtilen BORÇLANMA LİMİTİNİN aşılması / borç stokunun yasal limitin üzerinde olması.' İki kural, m.68'in iki ayrı bendindedir ve ikisi birden çalışır:

Mekanizmanın iki katmanı (5393 m.68): (1) STOK tavanı (d bendi): Belediye + bağlı kuruluşları + sermayesinin %50'sinden fazlasına sahip olduğu şirketlerin, faiz dahil iç ve dış borç stoku TOPLAMI; en son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin yeniden değerleme oranıyla artırılmış tutarını aşamaz (büyükşehirler için katsayı farkı saklı). Dikkat noktaları: hesap konsolidedir, 'borcu şirkete yıktık, belediye temiz' oyunu matematikte görünmez olmaz (bulgular tam bu konsolidasyonu kurar); 'faiz dahil' ibaresi işlemiş faiz-gecikme zamlarını da stoka katar; matrah kesinleşmiş bütçe geliridir (tahmini değil). (2) YILLIK borçlanma usulü (e bendi): Yıl içindeki iç borçlanma; aynı matrahın %10'una kadar meclis kararıyla, %10'u aşan kısmı ise meclis üye tam sayısının salt çoğunluğu + Bakanlık onayıyla yapılabilir. Yani (e) yıllık musluğun, (d) deponun kuralıdır, yıllık usule uyulsa bile depo taşıyorsa (d) ihlali doğar; tersine depo boşken usulsüz musluk da (e) ihlalidir. (3) Aşmanın sonuçları: her denetimde tekrarlanan uygunluk bulgusu; limit üstündeyken yapılan yeni borçlanmaların hukuka aykırılığı (ve bu borçlanmalara karar veren-imzalayan zincirin sorumluluk tartışması); İlbank-kamu kesintileriyle birleşince nakit krizinin derinleşmesi ve 'emanet-özel hesaplara el uzatma' zincir reaksiyonu (bu sohbetteki emanet dosyalarının çoğunun arka planında taşan bir borç stoku vardır).

Yapılacaklar: (1) Konsolide borç tablosu kurun: belediye + bağlılar + %50+ şirketler; kredi, tahvil, faiz, vergi-SGK yapılandırmaları dahil stok, üç ayda bir güncellenen tek sayfa; limitle kıyas satırı. (2) Limit üstündeyseniz eylem planı: yeni borçlanma durdurulur (zorunlu-istisnai haller mevzuattaki dar kapılarla); gelir artırıcı (bu sohbetin onlarca gelir bulgusu sizin listenizdir!) ve gider disiplini adımları takvimlenir; borç yeniden yapılandırma seçenekleri Bakanlık-İlbank hattında yürütülür. (3) Borçlanma kararlarının usul dosyası: her kredi için meclis kararının (gereken çoğunlukla) ve %10 üstü hallerde Bakanlık onayının varlığı, usulsüz alınmış geçmiş krediler için hukuk notu. (4) Muhasebe doğruluğu: borç hesaplarının (303-403 vd.) İlbank-banka ekstreleriyle mutabakatı (Kırklareli bulgusundaki 'hatalı borç tutarları' ikizi), limit hesabı, yanlış kayıtla yapılırsa iki bulgu birden doğar.

Uygulama önerisi: borç yönetimini iki göstergeye indirin ve meclise her bütçeyle sunun: 'stok/limit oranı' ve 'yıl içi borçlanma/%10 kapısı.' İki göstergeyi açıkça izleyen belediye, borcunu yönetiyordur; izlemeyen ise limiti, denetçinin böldüğü iki sayının sonucunda, ve raporun değişmez başlığında, öğrenir.