Şirketin asfalt plenti kapasite altında çalışırsa ne olur?

Bakar ve rakamla bakar, 2019 denetiminde bir büyükşehir asfalt-beton şirketine şantiye şantiye yazılmıştır: emsal tesiste onaylı kapasite raporu 460.800 ton/yıl (240 ton/saat × 8 saat × 300 gün) iken yıllık üretim 304.766 ton kalmış; üstelik aynı bölgeye 404.177 ton serim yapılmış, yani kapasite dururken yaklaşık 100 bin tonluk fark üçüncü şahıslardan alınmıştır. Raporun hükmü nettir: üretim amaçlı kurulmuş, altyapı yatırımı tamamlanmış şirketin; teknik ve işgücü kapasitesi mevcutken üretmeyip dışarıdan temin etmesi, 'kapasitenin optimal kullanılmadığını' gösterir.

Bulgunun mantığı: (1) Ölçüt, şirketin kendi belgesidir: onaylı kapasite raporu, denetçi hedefi icat etmez, sizin beyan ettiğiniz kapasiteyi yıllık üretimle kıyaslar (su kayıp-kaçak, atıl tesis dosyalarındaki aynı teknik: idarenin kendi verisi, idarenin cetveli olur). (2) Verimsizliğin çift maliyeti: tesisin sabit giderleri (amortisman, kadro, enerji abonelikleri) düşük üretime bölününce ton başına maliyet şişer; aynı anda dışarıdan alınan asfaltın piyasa fiyatı ile öz üretim maliyeti arasındaki fark da ikinci fatura olur, 'lojistik' savunması, ancak taşıma maliyeti bu farkı aşıyorsa sayısal olarak ayakta kalır; hesapsız 'lojistik böyle gerektirdi' cümlesi, İZELMAN-satış politikası dosyasındaki 'yönetilmeyen zarar' teşhisine düşer. (3) Basiret çerçevesi: üretim şirketinin yönetimi (TTK m.369 özeniyle) kapasite-talep planlamasını yapmak, düşük doluluğun sebebini (bakım-arıza günleri, hammadde tedariki, şantiye koordinasyonu) raporlamak ve tedbirini almakla yükümlüdür; dışarıdan alımların hangi gerekçeyle-hangi fiyat kıyasıyla yapıldığı yazılı olmalıdır (kardeş şirket-22/a dosyasındaki 'tercih değil zorunluluk belgelenir' ilkesi burada tedarik yönünde işler).

Yapılacaklar: (1) Tesis karnesi çıkarın: her plent-santral için kapasite raporu ↔ fiili yıllık üretim ↔ bölge ihtiyacı (serim) üçlüsü; doluluk oranı ve dışarıdan alım miktarı-fiyatı tek tabloda. (2) Düşük doluluğun sebep analizini yazın: arıza-bakım kayıtları, ruhsat-çevre izin kısıtları, hammadde (bitüm-agrega) tedarik sorunları, mevsimsellik, her sebep bir tedbir-takvim satırına bağlansın (zarar eden faaliyet reçetesi: sebep-tedbir-takvim). (3) Öz üretim / dış alım karar kuralını formülleştirin: ton başına öz maliyet + tesis-şantiye taşıma ↔ piyasa fiyatı + taşıma; hangi eşikte dış alım meşru, yazılı kural, hem yönetimi hem denetim savunmasını kurar. (4) Ana ortak (belediye) planlamasıyla senkron: yıllık asfalt programı (hangi ilçeye ne zaman, ne kadar) şirket üretim planına dönüşsün; program gelmeden kapasite bekletmek, şirketin değil koordinasyonsuzluğun zararıdır, o halde faturası da protokolle doğru adrese yazılmalıdır.

Uygulama önerisi: üretim tesislerinizde tek göstergelik yönetim kurun: 'doluluk oranı = üretim / onaylı kapasite.' Bu oranı her ay yönetim kuruluna taşıyan şirket, düşüşü sebep-tedbirle konuşur; taşımayan şirket ise aynı oranı, yıllar sonra denetçinin hesapladığı haliyle, ve 'optimal kullanılmamıştır' cümlesiyle, raporda okur.