Şirkete devredilen tesis atıl bırakılırsa ne olur?

Eder ve 2024 denetiminde birebir yazmıştır: belediyenin, ortağı olduğu şirkete İŞLETİLMESİ İÇİN devredilen sosyal tesis niteliğindeki taşınmazın İŞLETİLMEKSİZİN ATIL durumda kalması. 'Mülk yerinde duruyor' rahatlığı, 5018'in kaynak tanımını ıskalar: taşınmaz da kamu kaynağıdır (m.3) ve kaynağın yalnızca korunması değil, 'etkili, ekonomik ve VERİMLİ' kullanılması görevdir (m.8 hesap verme sorumluluğu, bulgunun açıkça vurguladığı üzere, üst yönetici/başkanın meclise karşı sorumluluğu dahil).

Atıl tesisin üç katmanlı zararı: (1) Gelir yokluğu: işletilseydi üretecek gelir (tesis cirosu ya da en azından kira değeri) sıfırdır, 'tahsil edilmeyen gelir' ailesinin pasif üyesi: burada tahakkuk bile doğmaz, kayıp görünmezleşir; denetçi onu emsal kira/işletme değeri üzerinden görünür kılar. (2) Gider sürer: kapalı binanın güvenliği, asgari bakımı, sigortası, çürüme-değer kaybı, gelirle karşılanmayan sürekli maliyet. (3) Amaç boşa düşer: m.26/devir işlemlerinin meşruiyeti 'işletme' amacına dayanıyordu; işletilmeyen devir, amacı ortadan kalkmış bir tasarruftur, İSPARK-alan aboneliği ailesindeki soru tersinden sorulur: hak şirkete verildi ama şirket hakkı kullanmıyorsa, devrin kendisi sorgulanır. Şirket cephesinde ayrıca İZELMAN-özen borcu çizgisi işler: yönetim, kendisine devredilen üretim aracını çalıştırmamanın hesabını TTK m.369 düzeyinde de verir.

'Açamadık' mazeretinin analizi: Sebep ne?, sermaye/işletme bütçesi yoksa (şirketin gücü yetmiyorsa) devir kararı baştan yanlış ölçülmüştür; ruhsat-iskan engeli varsa (bungalov dosyası) çözüm takvimi nerede; talep yoksa tesisin fonksiyonu yanlış seçilmiştir. Mazeretin her versiyonu, bir karar ihtiyacına işaret eder; bulgunun asıl eleştirisi de budur: yıllar geçmiş, hiçbir karar üretilmemiştir (bakımevi-kayıp kaçak dosyalarındaki 'yönetilmeyen sorun' teşhisi).

Yapılacaklar: (1) Tesis için karar üretin, dört seçenekten biri, takvimli: (a) şirket eliyle işletmeye açılış (iş planı + açılış bütçesi + tarih); (b) şirketten geri alınıp belediyece 2886 ile kiraya verilmesi (piyasa işletmecisine, çoğu atıl tesisin en gerçekçi çıkışı); (c) fonksiyon değişikliği (bölgenin gerçek ihtiyacına dönüştürme: kütüphane, kurs merkezi, sağlık hizmeti, meclis kararıyla); (d) elden çıkarma (ihtiyaç dışıysa satış-takas, usulünce). 'Beklemek' beşinci seçenek değildir. (2) Geçmiş dönem hesabı: atıl kalınan süre × emsal kira/işletme değeri tablosunu kendiniz çıkarın; devri yöneten-izleyen zincirin sorumluluğu tartışmasına hazırlıklı olun. (3) Portföy taraması: şirketlere devredilmiş TÜM tesislerin fiili durumu (açık/kapalı/kısmen) yıllık raporlansın; ortaklık politikası belgenize 'devredilen tesis 6 ay içinde işletmeye açılmazsa devir gözden geçirilir' hükmü koyun. (4) Bina güvenliğini ihmal etmeyin: atıl dönemde tesisin korunması (işgal, vandalizm, yangın riski) ayrı bir sorumluluk katmanıdır, kapalı tesiste doğacak zarar, atıllığın ikinci faturasıdır.

Uygulama önerisi: tesis-taşınmaz yönetiminde tek soruluk yıllık yoklama yapın: 'bu kapı geçen yıl kaç gün açıktı?' Cevabı 'sıfır' olan her kapı; ya bir açılış takviminin ya bir kira sözleşmesinin ya bir satış kararının kapısıdır, hiçbirinin olmadığı kapı ise, denetçinin raporunda 'atıl kamu kaynağı' başlığıyla açılır.