İhaleden sonra tavan fiyat çıkarsa sözleşme imzalanır mı?

İmzalamayın, birebir olay salgın döneminden bir dosyada sorgulanmıştır: halka dağıtılmak üzere 21/b pazarlıkla alınan maske malzemesinin, Ticaret Bakanlığının (07.05.2020 duyurusuyla) belirlediği TAVAN FİYATIN ÜZERİNDE bir fiyattan alınması ve, kritik nokta, 'sözleşme imzalamama imkanı varken sözleşmenin imzalanması'. Denetim değerlendirmesinin cümlesi açıktır: ihale tarihi ile imza tarihi arasında resmi rayiç belirlendiğine ve ihale fiyatı bunun üzerinde kaldığına göre, 'bu aşamada ihale yetkilisinin sözleşmeyi imzalamaması gerekirdi.'

İlkeler: (1) 21/b'nin meşruiyeti ayrı, fiyatın makullüğü ayrıdır: Salgın-afet gibi ivedi hallerde 21/b pazarlık (ilansız, davetli) elbette meşrudur; belediyenin maske dağıtması da görev alanındadır (5393 m.38/m halk sağlığı önlemleri; 1593 çerçevesi, karar bunları saymıştır). Ama acil usul, fiyat disiplinini askıya almaz; tersine, rekabetin kısıldığı usullerde fiyatın piyasayla bağını kurmak idarenin daha ağır yüküdür (yaklaşık maliyet titizliği; dosyada denetçinin kıyası da öğreticidir: emsal alımlar işçilik dahil bitmiş maske fiyatıyken, belediyenin aldığı ham malzemenin, tela, lastik, tel, bundan pahalı olması). (2) İmza, formalite değil son kontrol kapısıdır: 4734 m.40/42 ve 4735 düzeninde ihale yetkilisi, kararı onaylayıp sözleşmeye giden süreçte hukuka aykırılık veya kamu yararına açık aykırılık gördüğünde ihaleyi iptal edebilir; teklif geçerlilik süresi içinde ortaya çıkan resmi fiyat müdahalesi (tavan/rayiç ilanı), tam da bu kapıda durdurulması gereken bilgidir. 'İhale bitti' savunması, konser-yargı dosyasındaki ilkeyle simetrik okunmalıdır: orada harcama tarihinde iptal yoktu diye koruma vardı; burada imza tarihinde tavan fiyat VARDI, bilinen aykırılığın üstüne atılan imza, korumasızdır. (3) Zarar hesabı hazırdır: alım fiyatı − tavan/rayiç fiyat = birim başına fark × miktar; denetçinin en sevdiği türden dört işlem (yanlış eleme dosyasındaki fark mantığı).

Yapılacaklar: (1) Bu durumla karşılaşırsanız süreci durdurun: yükleniciye fiyatın tavana çekilmesini teklif edin (kabul ederse güncellenmiş bedelle sözleşme); kabul etmezse ihalenin iptali (gerekçesi: sonradan oluşan resmi rayiç karşısında teklifin kamu yararına uygun kalmaması) ve gerekiyorsa tavana uygun yeni alım. (2) Acil alım prosedürünüze kontrol satırı ekleyin: 'imza öncesi güncel rayiç/tavan taraması yapıldı', özellikle fiyatı oynak-müdahaleli ürünlerde (afet malzemesi, akaryakıt, gıda) imza günü tek sorgulama, milyonluk farkı önler. (3) Acil dönem alımlarınızın arşivini gözden geçirin: tavan fiyat ilanları sonrasına denk gelen imzalar varsa fark hesabını kendiniz yapın; yükleniciden iade/mahsup görüşmesini denetimden önce başlatın. (4) 21/b dosyalarınızı sağlamlaştırın: ivedilik gerekçesi, davet edilen firma sayısı, fiyat araştırması ve karşılaştırma tablosu, acil usulün savunması, hızın değil belgelenmiş makullüğün üzerine kurulur.

Uygulama önerisi: ihale yetkililerine tek cümlelik bir imza ilkesi verin: 'imza, ihalenin mührü değil; imza gününün gerçekliğiyle son yüzleşmedir.' İhale gününden imza gününe dünya değişebilir, fiyat tavanı gelir, yasaklılık çıkar, ihtiyaç düşer; değişen dünyaya gözünü kapatan imza, bu dosyadaki cümleyle anılır: 'imzalanmaması gerekirdi.'