Anahtar teslim işte proje içi imalata iş artışı olur mu?

Sınır, 2024'te Temyiz Kurulunca tasdik edilen seri kararlarla bir kez daha çizilmiştir: anahtar teslimi götürü bedel kapsamında olan, yani PROJE DAHİLİNDEKİ, imalatlar için iş artışı yoluyla ödeme yapılması kamu zararıdır; dosyada üç kişilik teknik bilirkişi kurulu yerinde inceleme yapmış, buna rağmen tazmin hükmü onanmıştır, 'imalat fiilen yapıldı' tespiti, ödemenin hukuka uygunluğunu kurtaramamıştır.

Doktrinin iskeleti: (1) ATGB'nin doğası: Anahtar teslimi götürü bedelde yüklenici, uygulama projeleri ve mahal listelerine dayalı olarak işin TAMAMI için tek bedel verir (4734 m.62/c'nin arka planı); projede görünen her imalat, metrajı teklifte eksik hesaplanmış olsa bile, o bedelin içindedir. Götürü bedelin ticari mantığı budur: metraj riski yüklenicidedir; 'ben az saymışım' ek ödeme sebebi değildir (tersinden de simetrik: fazla saymışsa idare indirim isteyemez). (2) İş artışının meşru alanı (4735 m.24): Öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu, sözleşme konusu iş kapsamında ama projede olmayan ilave işler; ATGB'de %10, birim fiyatlıda %20 sınırına kadar, süre-teknik zorunluluk şartlarıyla yaptırılabilir. Yani iş artışının biletini kesen soru şudur: 'bu imalat, ihale dokümanındaki projede var mıydı?' Varsa artış konusu olamaz, kararın başlığı bu cümlenin ta kendisidir. (3) Karma sözleşmede hat ayrımı: Birim fiyatlı kısımda metraj artışı hakediş düzeninde yürür; ATGB kısmında ise yalnız gerçek proje-dışı zorunlu işler m.24'e girer, iki rejimi karıştırmak (ATGB kalemini birim fiyat gibi metrajla büyütmek), bu dosyanın tazmin formülüdür. (4) Yeni birim fiyat dosyasıyla bağ: proje-dışı zorunlu iş çıktıysa bedeli m.24 + YİGŞ m.22'nin sıralı analiz usulüyle tespit edilir; 'yüklenicinin faturası' usul değildir.

Savunmaların akıbeti: 'Fiilen yapıldı' (→ zaten götürü bedelin karşılığıydı); 'bilirkişi de gördü' (→ bilirkişi imalatın varlığını doğrular, hukuki nitelendirmeyi değiştirmez); 'kontrollük onayladı' (→ onay zinciri sorumluluk zinciridir). Karşılaştırma için: iş artışının gerçekten meşru olduğu dosyalarda ('İş Artışı ve Eksilişi' başlıklı 2025 emsali gibi) sonuç 'ilişilecek husus yok'tur, ayrım hep aynı testten geçer.

Yapılacaklar: (1) Talebi teste sokun: yüklenicinin listelediği her kalem için 'ihale projesinde/mahal listesinde var mı?' sütunlu tablo; varsa ret (gerekçeli yazı), yoksa zorunluluk-öngörülemezlik değerlendirmesi + m.24 oranları + onay süreci. (2) Revize proje disiplini kurun: uygulama sırasında proje değişiklikleri yaşandıysa, hangi imalatın 'proje içi' sayılacağı revize onay tarihleriyle netleşir; tarihsiz-onaysız kroki, artış gerekçesi olamaz. (3) Ödenmiş artışları tarayın: ATGB işlerinizde iş artışı ödemelerini proje kapsamı testinden geçirin; proje içi çıkan kalemleri hakediş mahsubu/tahsille geri alın (erken düzeltme reçetesi). (4) Sözleşme öncesi kök çözüm: ATGB'ye çıkmadan projeleri olgunlaştırın, eksik projeyle ATGB ihalesi, ya bu dosyadaki gibi usulsüz artış ya da yüklenici davası üretir; proje belirsizse doğru model birim fiyattır.

Uygulama önerisi: kontrol teşkilatınıza tek cümlelik mihenk verin: 'götürü bedelde proje, sözleşmenin fiyat etiketidir, etiketin içindekine ikinci fiş kesilmez.' İkinci fişi kesen imzalar, bilirkişili-onaylı dosyalarda bile, bu seri kararların gösterdiği adreste buluşur: müştereken ve müteselsilen.