SKİ, belediyenin görevini kendi bütçesinden yapabilir mi?

Var ve tam bu kurgu 2023 denetiminde bir SKİ'ye, denetim görüşünün dayanağı ağırlığında, bulgu yazılmıştır: hayvansal ve zirai amaçlı sulama-içme suyu tesisleri (gölet, sondaj) kapsamında yapılan harcamaların, ilgili (büyükşehir) belediyeden tahsil edilmesi gerekirken yıl sonu itibarıyla TAHAKKUK BİLE ETTİRİLMEMESİ. Üstelik olayda işin güzel tarafı da vardı: iki idare, rolleri karar altına almıştı, SKİ genel kurulu ve büyükşehir meclisi, bu işlerin SKİ'ce yapılıp bedellerinin büyükşehir adına tahakkuk ettirilmesine karar vermişti; eksik olan tek şey, kararın muhasebe bacağının hiç işletilmemesiydi.

İlkeler: (1) Görev kimin, finansman onun: Tarım-hayvancılığı destekleme (gölet, hayvan içme suyu) 5216 m.7 kapsamında büyükşehirin görevidir; SKİ'nin görevi içme-kullanma suyu ve atıksu hizmetleridir (2560 rejimi). Teknik kapasite gerekçesiyle işi SKİ'nin yapması meşru bir iş bölümüdür; ama bedelini üstlenmesi, iki ayrı bütçe arasında karşılıksız kaynak aktarımıdır, park-su dosyasının ayna görüntüsü: orada belediye SKİ'nin suyunu bedelsiz kullanıyordu, burada SKİ belediyenin görevini bedelsiz fonluyor. İki yönde de kural aynıdır: 'kamu kamuya bedavaya çalışmaz; protokollü ve tahakkuklu çalışır.' (2) Tahakkuk, tahsilin ön şartıdır: Alacağı doğuran kararlar alınmışken tahakkuk kaydının atılmaması; hem SKİ mali tablolarını bozar (alacaklar eksik → görüş dayanağı olmasının sebebi) hem de alacağı zamanaşımı-takipsizlik riskine sokar (İPC-terkin dosyalarındaki 'kayıtsız alacak, sahipsiz alacaktır' çizgisi). (3) Tarife-abone tarafıyla karıştırmayın: hayvansal-zirai su hizmeti sunulan çiftçi-üreticiden alınacak ücretler ayrı bir tarife konusudur; burada konuşulan, tesis yapım-kamulaştırma maliyetlerinin kurumlar arası paylaşımıdır.

Yapılacaklar: (1) Harcama envanteri çıkarın: bugüne kadar bu kapsamda yapılan gölet-sondaj-sulama işleri; proje bazında maliyet (yapım + kamulaştırma + proje-etüt). (2) Tahakkuku kurun: mevcut organ kararlarına dayanarak, büyükşehir adına kurumlar arası alacak tahakkuku (dönemsel muhasebe kaydı) atın; geçmiş yıllar için de kayıt-altına-alma çalışması yapın (açılış düzeltmesi usulüyle). (3) Tahsil-mahsup planını iki idare arasında protokole bağlayın: nakden ödeme takvimi ya da karşılıklı borç-alacak mahsubu (büyükşehirin SKİ'ye borçları/SKİ'nin büyükşehire yükümlülükleriyle netleştirme), mutabakat tutanağıyla (İlbank-240 modeli). (4) Gelecek işler için standart kurun: 'büyükşehir görevi kapsamındaki her iş talebi → iş + maliyet tablosu → büyükşehir onayı → tahakkuk' akışı; talep yazısız-onaysız iş açılmasın. (5) Aynı taramayı ters yönde de yapın: büyükşehirin SKİ adına yaptığı işler varsa onların da tahakkuk düzeni kurulsun; kurumlar arası ilişki tek yönlü temizlenmez.

Uygulama önerisi: bağlı idare-belediye ilişkilerinde yıllık bir 'kurumlar arası hesap günü' ilan edin: iki mali hizmetler birimi, yıl içindeki karşılıklı iş-hizmet-tüketim kalemlerini tek tabloda netleştirir ve bakiyeyi mutabakata bağlar. Bu tablo var oldukça, iki idarenin de raporu temiz kalır; yokluğunda ise denetçi aynı gerçeği iki ayrı raporda, iki ayrı bulgu olarak yazar, birinde 'bedelsiz kullandı', öbüründe 'bedelsiz çalıştı' diye.