Parkların şebeke suyu aboneliksiz kullanılabilir mi?

Sürdürülemez, birebir tablo 2023 denetiminde bir su-kanalizasyon idaresine bulgu yazılmıştır ve rakamları çarpıcıdır: il sınırlarında şebeke suyu kullanan 823 park-bahçeden yalnızca 51'inde abonelik vardır; 772'si aboneliksiz ve faturasız su kullanmaktadır (tablo, büyükşehir ve ilçe belediyeleri bazında tek tek dökülmüştür).

Neden 'kendi aramızda hesap olur': (1) İdarelerin tüzel kişilikleri ve bütçeleri ayrıdır: SKİ'nin geliri, belediyelerin gideri, 'hepsi kamu' cümlesi, iki ayrı bütçe arasındaki kaynak akışını belgesiz bırakmanın gerekçesi olamaz (belediye şirketine bedelsiz iş yaptırmanın, kamu kurumuna bedelsiz tahsisin denetlendiği aynı ilke). (2) Tarifeler Yönetmeliği düzeni açıktır: suyu fiilen tüketen gerçek/tüzel kişi abone sözleşmesi yapmak zorundadır; üstelik mevzuat bu ihtiyacı öngörüp ayrı bir abone grubu bile kurmuştur: 'belediye yeşil alan abonesi' (kent-mahalle parkları, korular, botanik bahçeleri, refüj ve bulvar yeşilleri), genel kurul onaylı özel tarifesiyle. Yani sistem 'belediyeden tam konut parası al' demiyor; 'aboneliğini kur, yeşil alan tarifesinden faturala' diyor. (3) Aboneliksiz tüketimin teknik bedeli de ağırdır: sayaçsız akan park suyu, kayıp-kaçak oranınızın içinde görünür (Sivas %53 dosyasını hatırlayın: 'ölçemediğiniz suyu kaçak sanırsınız'), yani bu bulgu kapanmadan kayıp-kaçak bulgunuz da doğru hesaplanamaz; iki bulgu birbirini besler.

İki taraf için de risk: SKİ cephesinde gelir mahrumiyeti (772 parkın yıllık tüketimi × yeşil alan tarifesi = hesaplanabilir zarar) ve mali tablolarda eksik gelir; belediye cephesinde ise kayıt dışı tüketimin bütçede karşılıksızlığı ve ileride toplu tahakkuk sürprizi (yıllar sonra gelen büyük fatura, ödenek krizine dönüşür).

Yapılacaklar: (1) Ortak envanter çıkarın: SKİ + ilgili belediyeler masaya otursun; park-bahçe listesi, su kaynağı (şebeke/kuyu/sulama hattı), sayaç durumu. (2) Abonelikleri tesis edin: her park için belediye adına yeşil alan aboneliği + sayaç montajı (sayaçsız abonelik, sorunu faturasızlıktan tahmine taşır; çözmez). (3) Geçmiş tüketimi uzlaşmayla kapatın: sayaç öncesi dönem için makul hesap (alan-bitki tipi-mevsim bazlı tüketim tahmini veya emsal park sayaç verisi) üzerinden protokolle tahakkuk-taksit; iki kamu idaresi arasındaki bu uzlaşma, hem SKİ'nin alacağını hem belediyenin öngörülebilirliğini korur. (4) Belediyeler tarafında tasarruf aksiyonu: park sulamasında şebeke suyu yerine meşru alternatifler (ruhsatlı kuyu, arıtılmış atıksu yeniden kullanımı, mevzuatındaki izinlerle, damla sulama-zamanlayıcı), faturalandırma başlayınca bu yatırımların geri dönüşü kendiliğinden hızlanır; bulgunun gizli faydası da budur: bedava su, israfın anestezisidir; fatura başlayınca tüketim düşer. (5) Aynı taramayı diğer kamu tüketim noktalarına genişletin: mezarlıklar, spor tesisleri, hizmet binaları, taziye evleri, 'kamu içi faturasız tüketim' tek parkla sınırlı çıkmaz.

Uygulama önerisi: SKİ-belediye ilişkilerinde tek cümlelik protokol ilkesi benimseyin: 'kamu kamuya bedava su vermez; tarifeli ve sayaçlı verir.' Bu cümle kurulduğu gün üç şey birden düzelir: SKİ'nin gelir tablosu, belediyenin su disiplini ve, sayaçlar takıldığı için, ilin kayıp-kaçak istatistiği. Üç düzelme, tek bulgunun kapanışından çıkar.