Reklam mobilyası gelirini zamanaşımına uğratmak zarar mı?

Zorlu seyrediyor, birebir kurgu (şehir reklam mobilyalarının kullanım hakkının şirkete tahsisi; 2011-2013 kullanım bedellerinin eksik tarh-tahsil edilmesi ve zamanaşımına uğratılması) Daire'de üst yönetici, emlak-istimlak müdürü ve mali hizmetler müdür vekiline tazmin olarak bağlanmış; 2024'te Temyiz Kurulu hükmü bozmuştur, ama dikkat: bozma 'sorun yokmuş' demek değildir; dosyanın öğrettiği dersler iki yönde de nettir.

Ders 1, zamanaşımına uğratmak, başlı başına zarar tipidir: Alacağın kendisi tahsil edilebilirken takipsizlikle söndürülmesi; terkin-sürünceme dosyasından tanıdığınız çizgiyle, 'gelir artışına engel olma' türü kamu zararıdır. Bu dosyada zarar iki kalemdi: eksik tarh-tahakkuk (hiç istenmemiş bedeller, protokol dışı fiilen kullanılan alanlar dahil) ve zamanaşımına uğratılan dönem bedelleri. Reklam envanteri dağınık idarelerde ikisi birlikte yürür: envanter yoksa tahakkuk eksik kalır; tahakkuk yoksa zamanaşımı sayacı kimsenin görmediği yerde işler.

Ders 2, savunma cephanesi (temyizde işe yarayanlar): (a) Nitelik-zamanaşımı tartışması: İdare tarafı, protokolün salt kira olmadığını (imal-montaj, mülkiyet devri şartları içeren karma/eser-YİD unsurlu sözleşme) ileri sürerek TBK m.146'daki 10 yıllık genel zamanaşımının uygulanmasını savundu, 'kira alacağı 5 yıl' okumasına karşı. (b) Kesilme: TBK m.154, borçlunun kısmi ödemeleri ve ayni ifaları zamanaşımını keser; yıllara yayılan ödeme dökümü ekleyerek sayacın hiç dolmadığını iddia ettiler. (c) Maddi hata ve değerlendirilmeyen belgeler: denetçi hesabındaki metraj-bedel hataları ve savunmayla sunulup ilamda tartışılmayan meclis kararı gibi belgeler. (d) İlliyet bağı: Kurul, emlak müdürünün görev alanı ile 'muhasebe kaydı tutulmaması-tahsilatsızlık-zamanaşımı' sonuçları arasında uygun illiyet bağı bulunmadığını söyleyerek onun sorumluluğunu ayıkladı, sorumluluk, unvana değil, sonuca gerçekten etki eden görev ve ihmale bağlanır (muayene komisyonu-GPRS dosyasının tersinden ikizi).

İkisinin bileşkesi, sizin yol haritanız: Bozma, bu savunmaların ciddiye alındığını gösterir; ama aynı zamanda şunu da: bu tartışmaları denetim önünde yapmak zorunda kalmamak için alacak hiç o noktaya getirilmemelidir.

Yapılacaklar: (1) Reklam varlık envanteri çıkarın: billboard/raket/durak/megalight, adet, konum, sözleşme, bedel, dönem; protokol dışı fiili kullanımları saha tespitiyle yakalayın (bu dosyanın ağır kalemi oydu). (2) Tahakkuku sözleşme takvimine bağlayın; ödenmeyen dönem için ihtar-icra zincirini işletin ve zamanaşımı radarına alın: her alacak için tür-süre-kesici işlem kaydı (kısmi ödemelerin kesme etkisini dosyalayın, TBK m.154 sizin de lehinize çalışır). (3) Süren tartışmalı dosyalarda nitelik analizini hukuk birimine yaptırın: sözleşme karma nitelikliyse 10 yıl iddiası alacağı kurtarabilir; bu analiz denetimden önce yapılırsa tahsil, sonra yapılırsa savunma malzemesi olur. (4) Sorumluluk mimarinizi netleştirin: reklam gelirlerinde tarh-tahakkuk-tahsil görev zinciri (hangi birim neyi yapar) yazılı olsun; illiyet tartışmaları, görev tanımı boşluklarında büyür.

Uygulama önerisi: reklam gelirlerini 'sözleşme imzalandı, gerisi akar' diye yönetmeyin; bu gelir ailesi, envanteri sahada, borçlusu ticari, bedeli dönemsel olduğu için, zamanaşımının en sevdiği türdür. Tek cümlelik ilke: 'reklam panosunun yüzü kiracıya, sayacı size bakar', sayacı okumayan idare, panonun bedelini denetçiden öğrenir.