Kadın konukevi açması zorunlu belediye kapatabilir mi?

Olur, birebir durum 2024 denetiminde nüfusu 743 binlik bir ilçe belediyesine bulgu yazılmıştır: açılmış olan kadın konukevinin faaliyetini sonlandırması ve yıl içinde hiçbir faaliyette bulunmaması; idarenin 'bina fiziksel yetersizdi, Bakanlıkla görüşüp tadilat için boşalttık' savunması kabul görmemiş, raporun hükmü şu cümleyle bağlanmıştır: konukevinin 'açılması VE kesintisiz bir şekilde faaliyette bulundurulması' gerekir.

Hukuki zemin (5393 m.14/a): Büyükşehir belediyeleri ile nüfusu 100.000'in üzerindeki belediyeler, kadınlar ve çocuklar için konukevi açmak ZORUNDADIR; diğer belediyeler mali durum ve hizmet önceliklerine göre açabilir. Kanunun fiil ayrımı bilinçlidir: eşiğin üstünde takdir yoktur, ve içtihat/denetim pratiği, zorunluluğu 'tabelada bir konukevi bulundurma' olarak değil, fiilen hizmet veren bir konukevi işletme olarak okur. Açıp kapatmak, hukuken hiç açmamışla aynı bulguyu üretir; hatta 'vardı, vazgeçildi' görüntüsü savunmayı zorlaştırır (sokak hayvanları bakımevi bulgusuyla aynı aile: kanunla verilmiş görevin fiilen yerine getirilmemesi, düzenlilik denetiminin konusudur).

'Tadilat' savunmasının sınırı: Meşru bir tadilat elbette olabilir, ama zorunlu bir kamu hizmetinde tadilat, hizmeti durdurma sebebi değil, geçici ikame planı gerektiren bir olaydır: geçici bina, başka kurum konukevleriyle protokol (Aile ve Sosyal Hizmetler il müdürlüğü kapasitesi, komşu belediyelerle iş birliği), yönlendirme-koordinasyon düzeni. Bir yılı bulan 'ara', ikamesiz kaldığında denetçi için basit bir soruya dönüşür: bu sürede başvuran kadınlar nereye gitti? Cevabı kurumsal olarak veremeyen idare, bulguyu almış demektir. Üstelik bu hizmetin arka planında 6284 sayılı Kanun'un koruma mekanizmaları vardır; konukevi kapasitesi, yalnızca 5393'ün değil, şiddetle mücadele mevzuatının da yükünü taşır.

Yapılacaklar: (1) Takvimli yeniden açılış planı çıkarın: tadilat iş programı, geçici hizmet modeli (protokollü yönlendirme dahil) ve açılış tarihi, bu plan, hem meclise hem denetime sunulabilir halde yazılı olsun. (2) Ara dönemi ikamesiz bırakmayın: ASHB il müdürlüğü ve çevre belediye konukevleriyle yazılı protokol kurun; başvuru-yönlendirme kayıtlarını tutun (kesintisizlik iddianızın kanıtı bu kayıtlardır). (3) Standartlara uygunluğu bu fırsatta kurun: konukevlerinin tabi olduğu yönetmelik standartları (kapasite, güvenlik, gizlilik, personel) tadilat projesine işlensin, başka bir ilçeye aynı yıl 'açtı ama şartları taşımıyor' bulgusu yazıldığını da not edin; yani hedef 'açık olsun' değil, 'standarda uygun açık olsun'dur. (4) Bütçede görünür kalem: konukevi işletme gideri tertibi, sürekliliğin plan kanıtıdır.

Uygulama önerisi: zorunlu sosyal hizmetlerde (konukevi, bakımevi) yönetim ilkeniz şu olsun: 'zorunlu hizmet ara vermez; yer değiştirir.' Bina, personel, tadilat, hepsi değişebilir; değişemeyecek tek şey, kapıyı çalan kişinin karşısında kurumsal bir cevabın var olmasıdır. Denetçinin aradığı da o cevabın kaydıdır.