Sosyal denge sözleşmesiyle emekli olana ikramiye ödenir mi?

Durum nettir ve güncel içtihat aleyhedir: 2024 tarihli Daire kararında, sosyal denge sözleşmesine dayanılarak emekli olan personele ödenen ikramiyeler kamu zararı sayılıp tazmine hükmedilmiştir. 'Af' hatırası ise yanıltıcıdır: 4688'e eklenen geçici 16'ncı madde, yalnızca kapsadığı geçmiş dönem ödemeleri için mali yargılama ve takibat yapılamayacağını öngörmüştü, nitekim eski dönem bir dosya bu gerekçeyle işlemden kaldırılmıştır; ama af, maddeyi geleceğe doğru meşrulaştırmaz: kapsam dışı dönemlerin ödemeleri tazminle sonuçlanmaktadır.

Neden ödenemez? Emeklilik ikramiyesi, kanunla düzenlenmiş bir haktır (5434 m.89, 5510 geçici m.4 rejimi): kim, hangi hizmet süresiyle, hangi tutarda alır, bunların tamamı merkezi mevzuattadır ve ödeyen de sosyal güvenlik sistemidir. Sosyal denge sözleşmesinin kanuni konusu ise tektir: 375 Ek m.15 çerçevesinde, tavan içinde SDT tutarını belirlemek. Sözleşmeye 'emeklilik ikramiyesi' yazmak; hem konu dışı hüküm koymaktır hem kanunla düzenlenmiş bir mali hakkın yerel sözleşmeyle ikinci kez ve fazladan ihdasıdır, muhtar ikramiyesi ve pandemi ek ödemesi kararlarındaki ilkenin SDT'deki görünümüdür. Sorumluluk tartışması da kararda görünür: çoğunluk, ödeme zincirini (harcama yetkilisi-gerçekleştirme görevlileri) sorumluluğa katmış; azınlık görüşü 'geçerli sözleşmeyi uygulamama takdirleri yok, yalnız imzalayan üst yönetici sorumlu olmalı' demiştir, yani en iyi ihtimalde bile birileri mutlaka ödemektedir; tartışma yalnızca kimin ödeyeceğidir.

Bu vesileyle SDT'nin çerçeve şartlarını da hatırlayın (4688 m.32): sözleşme; başkanın teklifi + meclis kararı üzerine, en çok üyeli sendikayla, toplu sözleşme sürecini izleyen üç ay içinde yapılabilir; toplu sözleşme dönemiyle sınırlı uygulanır ve süresi izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini hiçbir şekilde geçemez; bu sözleşmeye dayalı ödemeler kazanılmış hak sayılmaz. Ayrıca mali eşikler vardır: vadesi geçmiş vergi-SGK-Hazine borç toplamının son yıl bütçe gelirlerinin %10'unu aşması, ödenmemiş maaş borcu bulunması veya personel gideri oranlarının aşılması hallerinde sözleşme yapılamaz/ödeme koşulları kanundaki sınırlara tabidir. Yani SDT dosyanızın tam sağlık taraması beş sorudur: konu (yalnız tutar mı), tavan, kapsamdaki kişiler, süre (seçim sınırı), mali eşikler.

Yapılacaklar: (1) Sözleşmedeki ikramiye maddesinin uygulamasını derhal durdurun; ilk revizyonda maddeyi çıkarın. (2) Geçici 16 kapsamına girmeyen dönem ödemelerini hesaplayıp hukuk görüşüyle tahsil/tasfiye planı kurun. (3) Emekliye uğurlama iradesi meşru bir ihtiyaçsa, karşılığı bütçeden ödeme değil; kanunun zaten verdiği hakların (SGK ikramiyesi, varsa 375 KHK'daki görev sonu tazminatları) eksiksiz işletilmesidir.

Uygulama önerisi: SDT denetim setiniz artık tamamlandı, konu dışı hükümler, tavan aşımı, kapsam dışı kişiler, süre-seçim sınırı ve 'ikramiye' türü kanun-mükerrer ödemeler. Sözleşme taslağını her dönem bu beşliyle okuyan bir idare, bu alandaki içtihadın tamamına karşı korunaklıdır.