Asfalt kazıma metrajına kaplanan tüm alan yazılabilir mi?

Riski büyüktür ve 2025'te Temyiz Kurulunca onanan bir tazmin hükmüyle somutlaşmıştır: hakedişe yazılabilecek olan, yüklenicinin FİİLEN yaptığı iştir, kaplanan alanın tamamını kazıma pozuna yazmak, başkasının (altyapı kurumlarının) yaptığı veya hiç yapılmayan kazımanın bedelini yükleniciye ödemektir.

Karardaki olay: Büyük bir yol işinde, 'Asfalt Kazıma Makinesi ile Asfalt Kaplamaların Kazılması ve Nakli' pozunun imalat miktarı; fiilen kazılan asfalt değil, asfalt KAPLANACAK TÜM ALAN esas alınarak hesaplanmış; diğer kurumlarca yapılmış kazıma işlemleri hiç dikkate alınmamıştır. Daire, hatalı miktar hesabından doğan tutarın tazminine hükmetmiş (hesaba sehven karışan, başka yıla ait hakediş miktarları ise ayıklanarak o kısım ilişiksiz bırakılmıştır, Sayıştayın kendi hesabında da dönem titizliği görülür); sorumluların 'kurum kazıları ruhsat şartlarına göre dolgusu yapılıp bize teslim ediliyor, biz de duruma göre serim yapıyoruz' savunması sonucu değiştirmemiş; hüküm onanmıştır.

Sorumluluk fotoğrafı ayrıca öğreticidir: tazmin listesi; harcama yetkilisinden başlayıp hakediş kapağında imzası bulunan bütün gerçekleştirme görevlilerine (teknisyenler, teknikerler, mühendisler) uzanmıştır. Hakediş kapağındaki imza, 'ben bu metrajı doğruladım' beyanıdır; 'metrajı başka arkadaş çıkardı' savunması, imzayı taşıyan hiç kimseyi zincirden çıkarmaz.

Çıkarılacak kurallar: (1) Birim fiyatlı işte her pozun metrajı, o pozun fiilen gerçekleşen miktarına dayanır; 'pratiklik' adına türetilmiş metraj (kaplama alanı = kazıma alanı gibi eşitlemeler) ancak fiiliyatla birebir örtüştüğü kesitlerde doğrudur. (2) Üçüncü kişilerin (altyapı kurumları, önceki yükleniciler) yaptığı işler, yüklenicinin metrajından düşülür, saha kayıtları (kurum kazı ruhsatları, teslim tutanakları) bu düşümün belgesidir. (3) Ataşman-yeşil defter disiplini, bu bulgunun tek panzehiridir: kazıma yapılan kesitlerin krokisi, tarih, alan ve kalınlık kayıtları hakedişin eki olmalıdır.

Yapılacaklar: (1) Devam eden yol işlerinizde kazıma-nakil pozlarının metraj dayanaklarını kontrol edin; 'kaplama alanından türetilmiş' metrajları saha kayıtlarıyla yeniden kurun, farkları sonraki hakedişte mahsup edin. (2) Altyapı kurumlarının kazı-teslim kayıtlarını fen işleriyle paylaşan bir veri hattı kurun; kurumun kazıdığı kesit, yüklenicinin pozuna girmesin. (3) Hakediş imza zincirindeki herkese tek cümlelik farkındalık verin: 'kapaktaki imza, metrajın şahididir.'

Uygulama önerisi: bu karar, hakediş denetimlerinin en temel testini hatırlatır, poz bazında 'kim yaptı, ne kadar yaptı?' Denetçi bu soruyu ataşmana sorar; ataşman cevap veremiyorsa faturayı, kapaktaki imzalar öder.