Maktu zabıta mesaisi hangi personele ödenebilir?

Sayıştay yargısının cevabı nettir ve 2025 tarihli Daire kararında tazmin ile sonuçlanmıştır: maktu mesainin şartı yalnızca 'fiilen zabıta işi yapmak' değil; zabıta kadrosunda olmak + fiilen çalışmak şartlarının BİRLİKTE sağlanmasıdır.

Mevzuat zinciri: (1) 5393 m.51: zabıta hizmetleri kesintisizdir; belediye zabıta ve özel güvenlik hizmetlerinde FİİLEN çalışanlara, bütçe kanunundaki üst sınırı aşmamak kaydıyla meclis kararıyla tespit edilen maktu tutar fazla mesai ücreti olarak ödenir. (2) Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu (K) Cetveli/B: belediyelerde, 657'deki çalışma saatlerine bağlı olmaksızın zabıta ve itfaiye hizmetlerinde fiilen çalışan personele, destek hizmeti yürüten personel HARİÇ, meclis kararıyla tespit edilen tutar maktuen ödenir. (3) Belediye Zabıta Yönetmeliği m.4/c: 'belediye zabıta personeli' tanımı sınırlıdır, zabıta teşkilatındaki daire başkanı, müdür, şube müdür, amir, komiser ve memurlar; m.41'deki geçici görevlendirme ise zorunlu hallere özgü, dar bir istisnadır ve kadro rejimini genişletmez.

Karardaki olay: Zabıta biriminde görevlendirilen ancak zabıta memuru kadrosunda bulunmayan personele maktu mesai ödenmiş; Daire, bunun mevzuata aykırı olduğunu tespit ederek kamu zararının tazminine hükmetmiştir. Mantık şudur: maktu mesai, zabıta mesleğinin ağır çalışma düzenine (gece-gündüz, tatil demeden) bağlanmış kadroya özgü bir mali haktır; kadro dışından görevlendirilen kişi, o hizmette fiilen bulunsa bile bu hakkın öznesi değildir, üstelik zabıta hizmetinin kadro dışı kişilere gördürülmesi zaten başlı başına ayrı bir aykırılıktır. Aynı ilkenin diğer yüzü de denetimde sık görülür: zabıta kadrosunda olup fiilen zabıta hizmeti yürütmeyen (idari büroya, başka birime çekilmiş) personele ödeme de 'fiilen çalışma' şartına takılır; K cetvelindeki 'destek hizmeti yürüten personel hariç' kaydı bu ikinci kapıyı da kapatır.

Kurulacak düzen: (1) Maktu mesai bordrosunu iki filtreli hazırlayın: kadro unvanı zabıta silsilesinde mi (m.4/c listesi) VE fiilen zabıta hizmetinde mi (görev yeri kaydı)? İki filtreyi geçemeyen kişi bordroya girmesin. (2) Kadro dışından takviye ihtiyacınız varsa çözüm ödemeyi genişletmek değil, kadroyu tamamlamaktır: atama/naklen geçiş süreçleri; bu kişilere ancak genel hükümlerdeki (fiili saate dayalı) fazla çalışma rejimi uygulanabilir. (3) Geçmiş ödemeleri tarayıp kadro dışı alıcıları tespit edin; kesintiyi ileriye dönük hemen yapın, tazmin kararlarında sürerlilik, sorumluluğu ağırlaştırır.

Uygulama önerisi: bordro sisteminize kontrol koydurun, maktu zabıta/itfaiye mesai kalemi, yalnızca ilgili kadro kodlarıyla eşleşen personelde açılabilsin. 'Fiilen çalışıyor' vicdani ölçüsü, denetim yargısında ödeme dayanağı değildir; dayanak, kadro + fiili görev + meclis kararı + K cetveli tavanının dörtlü kesişimidir.