Sürekli danışmanlık ihtiyacı hizmet alımıyla karşılanabilir mi?

Çizgi, ilişkinin niteliğinde ve sürekliliğindedir: idarenin bünyesinde, sürekli ve bağımlı çalışma düzeninde yürüyen bir uzmanlık ihtiyacı istihdam konusudur ve yolu 5393 m.49'daki sözleşmeli personel rejimidir; bunu 'danışmanlık hizmet alımı' etiketiyle dışarıdan karşılamak, istihdam mevzuatını dolanmaktır.

Mevzuat: (1) 5393 m.49/3: belediyelerde; çevre, sağlık, teknik, hukuk, ekonomi, bilişim, planlama, ar-ge, eğitim ve DANIŞMANLIK alanlarında avukat, mimar, mühendis vb. uzman ve teknik personel, yıllık sözleşme ile çalıştırılabilir, yani kanun, danışmanlık ihtiyacının kurum içi karşılanma yolunu açıkça kurmuştur: nitelikleri taşıyan kişiyle, meclisin belirlediği ücret tavanı içinde sözleşmeli istihdam. (2) 4734 m.4, danışman tanımı: ihale mevzuatındaki danışman; bilgi ve deneyimini idarenin yararına kullanan, işin yüklenicileriyle organik bağı olmayan, idareden danışmanlık ücreti dışında kazanç sağlamayan hizmet sunucusudur, tanımın doğası proje bazlı, bağımsız ve geçici bir ilişkiyi anlatır: belirli bir işin fizibilitesi, projelendirilmesi, denetimine ilişkin, başı-sonu belli uzmanlık hizmetleri.

Denetimdeki görünüm (2024 yılı bulgusu, bir büyükşehir ilçe belediyesi): El sanatlarını geliştirme danışmanlık hizmet alımının 5393 m.49'a aykırı yapıldığı tespit edilmiştir, ihtiyaç, niteliği gereği kurum bünyesinde sürekli yürütülen bir uzmanlık olduğu halde, istihdam rejimi yerine hizmet alımı kurgusu kullanılmıştır. Bu kurgunun riskleri: (a) ücret disiplini kırılır, m.49'daki tavan (%25 fazlasını geçmeme kuralı) hizmet alımı faturasında görünmez olur; (b) kişi fiilen bağımlı çalışıyorsa muvazaalı ilişki iddiası ve işçilik hakları davaları gündeme gelir; (c) sosyal güvenlik yükümlülükleri yanlış statüde yürür.

Ayrımı test edecek sorular: iş belirli bir çıktıya mı bağlı (rapor, proje, eğitim programı tasarımı) yoksa mesaiye mi (haftanın günleri kurumda, birim amirine bağlı)? Süre işin doğasından mı geliyor, yoksa her yıl yenilenen bir devamlılık mı? Kişi başka müşterilere de hizmet veren bağımsız bir sunucu mu, fiilen tek işvereni siz misiniz? Cevaplar ikinci kolona kayıyorsa doğru araç m.49 sözleşmesidir (ya da işin niteliğine göre kadrolu istihdam).

Yapılacaklar: (1) Mevcut 'danışmanlık' sözleşmelerinizi bu testten geçirin; istihdam niteliğindekileri sona erdirip ihtiyacı m.49 sözleşmeli pozisyonlarıyla (nitelik şartları + meclis ücret kararı + yıllık sözleşme) karşılayın. (2) Gerçek danışmanlık ihtiyaçlarını ise usulüne uygun kurgulayın: iş tanımı çıktı bazlı, süre işe bağlı, seçim ve sözleşme ihale mevzuatının danışmanlık hükümlerine uygun. (3) İK ve satın alma birimlerine ortak bir yönlendirme kuralı verin: 'kişi mi çalıştırıyoruz, iş mi satın alıyoruz?', cevabı belirsiz talepler hukuk görüşüne gitsin.

Uygulama önerisi: bu ayrım, kamu istihdam denetimlerinin klasik eksenidir ve etiket değil fiili durum üzerinden kurulur; sözleşmeye 'danışmanlık' yazmak, mesai defterindeki imzaları görünmez kılmaz. İhtiyacınız gerçek ve sürekliyse, m.49 zaten bunun için vardır, meşru yol, dolambaçlı olandan hem güvenli hem çoğu zaman daha ucuzdur.