Personel gideri %30/%40 sınırı aşılırsa ne olur?

Bu sınır, 696 sonrası dönemin en keskin frenlerinden biridir ve aşılmasının sonucu otomatiktir: sınır altına inilene kadar şirketlere yeni personel alımı yapılamaz.

Mevzuat (İl Özel İdareleri, Belediyeler ve Bağlı Kuruluşları... Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmetlerin Gördürülmesine İlişkin Usul ve Esaslar m.5). Hesap: idarenin şirket personeli de dahil yıllık toplam personel giderleri; gerçekleşen en son yıl bütçe gelirleri toplamının, VUK mükerrer m.298'e göre ilan edilen yeniden değerleme oranıyla artırılmasıyla bulunan tutarın %40'ını aşamaz, büyükşehir belediyelerinde oran %30'dur (bağlı kuruluşlar kendi tabi oldukları orana göre değerlendirilir). Pay tarafına nelerin girdiğine dikkat: memur, sözleşmeli, işçi giderlerinin yanında şirket personeline ödenen hakedişler de dahildir, sınırın 696 sonrası asıl amacı, personel yükünün şirket kanalıyla görünmez kılınmasını önlemektir. Sonuç hükmü: aylık ve ücretlerde beklenmedik artışla oranların aşılması halinde; cari yıl ve izleyen yıllarda, giderler oranın altına inene kadar idare şirketlerine YENİ PERSONEL ALIMI YAPILAMAZ. Aynı maddenin devamındaki düzenleme uyarınca zorunlu hallerde yeni alım, ancak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin alınarak mümkündür.

Denetimdeki görünüm (2024 yılı bulgusu, bir büyükşehir bağlı kuruluşu): Şirket personeli dahil toplam personel giderlerinin yasal sınırı aştığı tespit edilmiş; idare alımları durdurduğunu bildirmiş; Sayıştayın sonucu net: sınırın altına inilene kadar, Bakanlıktan gerekli izinler alınmadan şirketlere yeni personel alımı yapılmamalıdır.

Yönetim planınız: (1) Ölçüm, oranı yılda bir değil aylık izleyin: kümülatif personel giderleri / (son yıl bütçe geliri × yeniden değerleme katsayısı); hesap dayanaklarını yazılı tutun. (2) Aşım halinde, şirket alımlarını resmi yazıyla durdurun (İK'ya ve şirkete tebliğ); emeklilik-ayrılma kaynaklı doğal azalmayı planlayın; zorunlu kritik alımlar için Bakanlık izin sürecini belgeli işletin, izinsiz tek alım bile bulgunun ağırlaşmış halidir. (3) Yapısal taraf, pay tarafını küçültmek kadar paydayı büyütmek de matematiğin parçasıdır: tahakkuk-tahsilat performansı ve gelir taramaları (kayıt dışı vergi-harç alanları) bu sınırın da dolaylı ilacıdır. (4) Bütçe görüşmelerine 'personel gideri oran projeksiyonu' tablosu ekleyin: mevcut kadro + planlanan alımların üç yıllık oran etkisi.

Uygulama önerisi: bu oranı, şirket yönetim kurulu ile belediye/idare üst yönetiminin ortak gösterge panosuna koyun. Aşımın faturası iki yerde birden kesilir, idare raporunda bulgu, şirkette alım donması; iki tarafın da aynı rakama bakması, 'birbirinden habersiz alım' kazalarını önler.