Memur ve işçiler zabıta olarak görevlendirilebilir mi?

Bulgu yerindedir; çünkü zabıta hizmeti, yalnızca zabıta unvanlı kadrolara atanmış memurlarca yürütülebilecek şekilde, kendi yönetmeliğiyle kapatılmış bir alandır, takviye modelinizin üç bileşeni de bu kapının dışındadır.

Mevzuat (Belediye Zabıta Yönetmeliği). m.5, kuruluş: zabıta teşkilatı, Norm Kadro Yönetmeliği çerçevesinde belediye meclisi kararıyla oluşturulur; ihtiyaç duyulan nitelik, unvan ve sayıda personel istihdamı gözetilir. m.6, kadro ve unvanlar: teşkilat; norm kadroya göre belirlenen zabıta daire başkanı, zabıta müdürü, zabıta şube müdürü, zabıta amiri, zabıta komiseri ve zabıta memuru unvanlı kadrolardan oluşur, hizmet, bu unvan silsilesinin işidir. m.16, naklen geçiş: belediyenin diğer hizmet birimlerindeki memurların zabıtaya geçişi mümkündür ama serbest bir 'görevlendirme' ile değil; yönetmelikteki şartlar ve usul (yaş, öğrenim, sağlık-fiziki yeterlik ve öngörülen sınav/değerlendirme süreci) çerçevesinde, kadroya atanarak olur. Anayasal katman da hatırlanmalıdır: zabıta, asli ve sürekli kamu görevi olarak kamu görevlisi eliyle yürütülür, işçi ve hizmet alımı personeliyle hiç yürütülemez (Anayasa m.128; AYM'nin itfaiye hakkındaki 2019/56 sayılı kararındaki ilke zabıta için de geçerlidir).

Denetimdeki görünüm (2024 yılı bulgusu, bir ilçe belediyesi): Zabıta memuru kadrosunda olmayan memurların, sürekli işçilerin ve hizmet alımı işçilerinin zabıta olarak görevlendirildiği tespit edilmiş; idare, zabıta memuru alımı yapacağını taahhüt etmiş; Sayıştayın sonucu: süreklilik arz eden zabıta hizmetleri, Yönetmelikteki nitelikleri taşıyan memurlarca yürütülmeli; bütçe imkanları içinde zabıta memuru kadrosuna atama yapılmalıdır. Yan riskleri unutmayın: zabıta dışı personele fiilen zabıta işi yaptırılırken maktu fazla çalışma ücreti gibi zabıtaya özgü ödemeler yapılmışsa, bu ödemeler ayrı bir kamu zararı bulgusudur; bu kişilerin düzenlediği ceza tutanakları da yetki yönünden kırılgandır.

Meşru personel kazanım yolları: (1) Norm kadro cetvelinizdeki zabıta memuru kadrolarına merkezi usulle atama (ilk atama duyuruları/KPSS düzeni); kadro sayısı yetmiyorsa meclis kararıyla norm içi düzenleme. (2) m.16 naklen geçiş, mevcut memurlardan istekli ve şartları tutanları, yönetmelikteki usulü işleterek zabıta kadrosuna atamak (görevlendirmek değil); geçiş sonrası hizmet içi eğitim zorunluluklarını tamamlatmak. (3) İşçi ve şirket personelini, yetki kullanmayan destek işlerine (araç sevk, çağrı merkezi, lojistik, tebligat refakati) çekmek. Ara formül yoktur: 'geçici görevlendirme' etiketi, kadro şartını aşındırmaz.

Uygulama önerisi: zabıta müdürlüğünden statü-görev matrisi isteyin (kim, hangi statü, sahada mı). Statüsü zabıta-dışı olup sahada yetki kullanan herkes için iki yönlü plan yapın: uygun olanları m.16 sürecine alın, olmayanları destek görevlerine kaydırın; atama takvimini de yazılı hale getirin, denetim, yönü dönmüş idareyle yıllardır süren fiili durumu ayırt eder.