Uygulama projesi olmadan yapım ihalesine çıkılabilir mi?

62/c, yapım ihalesinin kapı bekçisidir ve kuralı katmanlıdır, 'sahada netleşir' yaklaşımı, ancak maddedeki istisnalara oturuyorsa hukuka uygundur.

Mevzuat (4734 m.62/c). Yapım işlerinde ihaleye çıkmadan önce üç ön şart vardır: arsa temin edilmeden, mülkiyet-kamulaştırma ve gerekli hallerde imar işlemleri tamamlanmadan ve UYGULAMA PROJELERİ yapılmadan ihaleye çıkılamaz. Kuralın devamı, usul bağlantısını da kurar: uygulama projesi bulunan yapım işlerinde ANAHTAR TESLİMİ GÖTÜRÜ BEDEL ihale zorunludur. İstisnalar sınırlı sayıdadır: (a) işin özgün nitelikte ve karmaşık olması nedeniyle teknik-mali özelliklerin netleştirilemediği durumlarda ön veya kesin proje ile; (b) doğal afet nedeniyle uygulama projesine süre bulunmayan işlerde ön/kesin projeyle; (c) her türlü ONARIM işi ile; yapım sırasında belli aşamalarda arazi-zemin etütleri gerekmesi veya imar ve güzergah değişikliklerinin muhtemel olması nedeniyle önceden uygulama projesi yapılamayan işlerde (bina işleri hariç) kesin proje ile ihaleye çıkılabilir.

Denetimdeki görünüm (2018 yılı bulgusu, bir büyükşehir ilçe belediyesi): Birim fiyatla ihale edilen bazı yapım işlerine (mahalle mahalle tretuvar yapımları) proje hazırlanmadan çıkıldığı tespit edilmiş; idarenin "mahalleleri üç kısımda inceledik, üç ihale yaptık" savunması, proje şartının yerine geçmemiş; idare bulguya iştirak etmek zorunda kalmıştır. Tretuvar-yol işleri, güzergah değişikliği istisnasına girebilir, ama o zaman da aranan şey 'hiç proje yok' değil, kesin projedir; istisna, projesizliği değil, proje kademesinde bir esnekliği tanır.

Risk zinciri: projesiz ihalede metraj-mahal listesi sağlıklı kurulamaz → teklifler karşılaştırılamaz → yürütmede iş artışları, yeni birim fiyatlar ve revize kavgaları kaçınılmazlaşır → hem KİK itirazları hem Sayıştay bulguları aynı dosyada buluşur. 62/c'nin ihlali, sonraki bütün sözleşme sorunlarının anasıdır.

Doğru kurgu: (1) Her yapım ihalesi onay belgesine bir 62/c kontrol bloğu koyun: arsa/mülkiyet durumu → imar işlemleri → proje düzeyi (uygulama/kesin/ön) → seçilen teklif usulü. (2) Uygulama projesi varsa usul tartışmasız anahtar teslimdir; birim fiyat seçecekseniz, hangi istisnaya dayandığınızı (etüt ihtiyacı/güzergah değişikliği/onarım) onay belgesinde gerekçelendirin ve elinizde en az kesin proje bulunsun. (3) 'Bina işleri hariç' ayracına dikkat: bina yapımında güzergah istisnası çalışmaz, binada uygulama projesiz birim fiyat ihalesi savunulamaz.

Uygulama önerisi: fen işlerine yıllık yatırım programıyla birlikte bir proje takvimi yaptırın, hangi işin projesi hangi ay biter, ihalesi hangi ay açılır. Proje kapasitesi yetmiyorsa çözüm projesiz ihale değil, proje hizmet alımıdır; 62/c'yi delerek kazanılan birkaç hafta, sözleşme yönetiminde aylar ve raporda satırlar olarak geri döner.