Şirketin ödediği gecikme zammı ve cezalar sorumlusuna rücu edilir mi?

Denetim bu ödemeleri 'olağan işletme gideri' olarak değil, önlenebilir bir mali külfet ve yönetim zafiyeti olarak okur, ve tablo halinde raporlar; rücu tartışması da tam bu tablodan doğar.

Çerçeve (6102 sayılı TTK). m.16: TTK'ya göre kurulan şirketler tacirdir; m.18/2: tacir, ticaretine ait bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır. Belediye şirketi de bu standardın istisnası değildir: vadesi belli bir borcun geç ödenmesi, süresi belli bir bildirimin geç verilmesi, basiret ölçüsüyle bağdaşmayan ve şirket menfaatini zedeleyen işlemlerdir. Ödenen zam ve cezaların ikinci katmanı da vardır: bunlar kanunen kabul edilmeyen gider olduğundan vergi matrahına geri eklenir, yani şirket, cezayı bir kez kasadan, bir kez de vergi yoluyla öder.

Denetimdeki görünüm (2024 yılı bulgusu, bir belediye şirketi): Şirketin yıl içinde katlandığı gecikme zammı ve idari para cezaları tarih-sebep-tutar tablosuyla rapora dökülmüştür, küçük vergi cezalarından, tek kalemde 3,2 milyon TL'lik belediye gecikme zammına kadar. Sonuç: yükümlülükler, gerekli tedbirler alınarak yasal süresinde yerine getirilmeli; şirket, gecikme zammı veya ceza mahiyetinde ek mali külfete muhatap bırakılmamalıdır. Bulgunun başlık ailesi de mesajı verir: "idari para cezasının sorumluya rücu edilmemesi", yani beklenen yalnızca 'bir daha olmasın' değil; kusurlu işlemden doğan külfetin, kusuru tespit edilen sorumlusuna rücu yolunun değerlendirilmesidir. Rücu edilmeyen ve tekrarlanan cezalar, yönetim kurulunun özen yükümlülüğü tartışmasına döner.

Kurulacak düzen: (1) Yükümlülük takvimi, vergi, SGK, belediye payları, beyan ve bildirim tarihlerini tek takvimde toplayıp sorumlu personel ve yedeğini atayın; ödemeleri otomatik talimata bağlayın. (2) Ceza kayıt defteri, ödenen her zam/cezayı sebep-sorumlu birim-tutar olarak kaydedin; çeyreklik olarak yönetim kuruluna sunun. (3) Rücu prosedürü, her ceza için kısa bir kusur incelemesi yapın: külfet, belirli bir personelin/birimin ihmalinden doğmuşsa disiplin ve rücu değerlendirmesini yazılı sonuca bağlayın; 'kimsenin kusuru yok' sonucu da gerekçeli yazılsın, yazılmamış değerlendirme, denetimde 'rücu edilmemiş' bulgusudur. (4) Nakit sıkışıklığı yapısal ise çözümü gecikme değil, planlı tecil-taksitlendirme ve ortak belediyeyle nakit akış koordinasyonudur.

Uygulama önerisi: yönetim kuruluna yıllık tek gösterge koyun, "önlenebilir mali külfetler toplamı (zam+ceza)" ve hedefini sıfır yapın. Bu rakamın her yıl tabloya dökülüp raporlandığını bilen bir organizasyonda, vade takibi kendiliğinden ciddiye alınır.