Zarar eden şirkete her yıl sermaye koymak savunulabilir mi?

Karşılanmaz, çünkü sermaye artırımı, işleyen bir işletmenin büyüme aracıdır; faaliyeti olmayan ve sürekli zarar eden şirkete düzenli kaynak pompalamak, denetim dilinde "kamu kaynağının verimsiz kullanımı"dır ve Sayıştay bunu açıkça bulgulamaktadır.

Mevzuat (5018 sayılı Kanun). m.8: kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli-yetkili herkes; kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka uygun kullanılmasından, kötüye kullanılmaması için önlem alınmasından sorumludur. m.11: üst yönetici, bu sorumluluğun sağlanmasından mahalli idarelerde meclise karşı sorumludur. m.68: dış denetim (Sayıştay), kaynakların etkili-ekonomik-verimli kullanılıp kullanılmadığını belirlemek suretiyle de yapılır, yani 'hukuken sermaye artırımı serbest' savunması yetmez; verimlilik başlı başına denetim ölçütüdür.

Denetimdeki görünüm (2024 yılı bulgusu, bir ilçe belediyesi): Yıllar itibarıyla zarar eden belediye şirketine sermaye artırımı yoluyla sürekli kaynak aktarıldığı, bunun kaynakların etkili-ekonomik-verimli kullanımını sağlamadığı tespit edilmiştir. Sonuç, yönü net bir talimattır: şirket faaliyetleri, daha fazla kamu kaynağına ihtiyaç duymayacak şekilde SÜRDÜRÜLEBİLİR kılınmalı; bunun için gerekli tedbirler alınmalıdır. Yani denetim, şirketi kapatın demez; ama "her yıl sermayeyle delik kapatma" düzeninin son bulmasını ister.

"Batmasın" refleksinin sorgulanması gereken yönü şudur: sermaye artırımı zararı finanse eder, sebebini ortadan kaldırmaz; kaynak, hizmet üretmeyen bir tüzel kişilikte erir ve her aktarım, bir sonraki aktarımın gerekçesi olur. Karar noktanız üç seçeneklidir: (1) Gerçek bir iş planıyla döndürmek, şirkete somut, gelir üreten bir faaliyet alanı (mevzuatın izin verdiği işler) tanımlanır; bütçeli iş planı, hedefler ve izleme takvimi yönetim kurulu + meclis düzeyinde onaylanır; sermaye ancak bu plana bağlı, bir defalık ve ölçülü girer. (2) Küçültmek/birleştirmek, faaliyet yoksa şirket, başka bir belediye şirketiyle birleştirilir ya da yapısı asgariye indirilir. (3) Tasfiye, sürdürülebilir bir iş modeli kurulamıyorsa TTK hükümlerine göre tasfiye, kaynakları yıllarca eritmekten daha savunulabilir bir yönetim kararıdır.

Uygulama önerisi: her sermaye artırımı teklifinin ekine üç belge şart koşun, şirketin son üç yıl mali tabloları, zararın sebep analizi ve aktarılacak kaynağın hangi faaliyetle geri döneceğini gösteren iş planı. Bu üçlü hazırlanamıyorsa, meclisin önündeki gerçek gündem sermaye artırımı değil, şirketin geleceğidir; denetim raporundaki cümle de zaten bunu söylemektedir.