Genel müdür, yönetim kurulunun zam bandını aşarsa ne olur?

İki ayrı hukuka aykırılık üst üste binmiş durumda, ve Sayıştayın bu olaydaki sonucu, yöneticiler açısından oldukça serttir.

1) Yetki aşımı. Şirketlerde ücret politikasının çerçevesini yönetim kurulu çizer; genel müdür, bu çerçevenin uygulayıcısıdır. Yönetim kurulu %25-30 bandı belirlemişken uygulamanın %0-%66 aralığında gerçekleşmesi, verilen yetkinin hem altında hem üstünde seyredilmesi demektir, ikisi de karara aykırıdır. Denetimdeki sonuç (2023 yılı bulgusu, bir büyükşehir şirketi) aynen şudur: yönetim kurulu kararıyla verilen artış yetkisi %25-30 arasında iken, bu oranların üzerinde ve karara aykırı artış yapan Genel Müdür, yetkisiz işlem nedeniyle ortaya çıkan ŞİRKET ZARARINDAN SORUMLUDUR. Yani band üstü ödenen tutarlar, kişisel sorumluluk doğuran bir zarar kalemi olarak raporlanmıştır, "nasılsa şirket bütçesi" rahatlığının karşılığı budur.

2) Eşit davranma ilkesi (4857 sayılı İş Kanunu m.5). İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce vb. sebeplere dayalı ayrım yapılamaz; Yargıtay içtihadına göre işveren, işçiler arasında haklı ve objektif bir neden olmadıkça farklı davranmama borcu altındadır, yönetim hakkı bu yönüyle sınırlıdır. İlke, herkesin aynı ücrete getirilmesini gerektirmez; keyfi farklılaştırmayı yasaklar. Aynı statüdeki personelin birine %0, diğerine %66 zam; performans sistemi, görev farkı gibi belgelenmiş objektif ölçütlere dayanmıyorsa hem m.5 ihlalidir hem de işçilere fark alacağı talep hakkı doğurabilir, yani şirket, bir de iş davası riski taşır.

Kurulacak düzen: (1) Yönetim kurulu kararlarını uygulanabilir netlikte yazın, band + bandın içindeki farklılaştırmanın ölçütü (kıdem, performans puanı, görev grubu) kararda yer alsın; ölçütsüz band, genel müdüre fiilen keyfilik alanı bırakır. (2) Zam uygulama listesi, karar bandıyla karşılaştırmalı tablo halinde yönetim kuruluna sunulup tutanağa bağlansın, uygulamanın karara uygunluğu, kurulun kendi denetim görevidir. (3) Band dışına çıkılması gerçekten gerekiyorsa yol bellidir: yeni bir yönetim kurulu kararı, genel müdür oluru değil. (4) Mevcut aykırılık için: band üstü ödemelerin tutarını hesaplayıp yönetim kuruluna raporlayın; ileriye dönük ücretleri karara uygun hale getirin ve geçmişin tasfiyesini (sorumluluk, mahsup, karar yenileme) hukuk görüşüyle yönetin.

Uygulama önerisi: İK yazılımınıza basit bir kontrol koydurun, zam girişi, yönetim kurulu kararındaki bandın dışındaysa sistem uyarı versin ve ek onay istesin. Bu tek kontrol; genel müdürü kişisel sorumluluktan, şirketi eşit davranma davalarından, denetim raporunu da bu bulgudan korur.