Kazı ruhsatı teminatı bazı kurumlardan alınmayabilir mi?

Savunulamaz, Sayıştayın tespiti tam bu uygulamaya ilişkindir: teminat, mevzuatta muafiyeti olmayan HERKESTEN eksiksiz alınır; kurumsal güven, teminatın yerine geçmez.

Çerçeve: Büyükşehirlerde altyapı kazılarının koordinasyonu AYKOME eliyle yürütülür ve AYKOME kararlarıyla kazı ruhsatı verilirken teminat bedeli alınması düzenlenmiştir (incelenen olayda 2009/3 sayılı AYKOME kararı; teminat iadesi için de bir yıllık süre öngörülmüş). Teminatın iki işlevi vardır: (1) kazı sırasında/sonrasında doğacak çökme, bozukluk ve hasarlarda idarenin ekstra mali külfete katlanmaması, nitekim Altyapı Ruhsat Formundaki taahhütname, hasar tespit bedelinin ödenmemesi halinde teminattan kesileceğini ve buna itiraz edilmeyeceğini içerir; (2) altyapı kazı izni harcının hesabına esas oluşturması. Teminat alınmadığında bu iki mekanizma da çöker: hasarı belediye cebinden onarır, harç matrahı da eksik kurulur.

Denetimdeki görünüm (2019 yılı bulgusu, bir büyükşehir belediyesi): Bazı kurum ve kuruluşlardan (dağıtım lisansı sahibi şirketler dahil) kazı teminatı alınmadığı tespit edilmiş; Sayıştayın sonucu: "teminat bedellerinin, mevzuat hükümleri gereği muafiyete sahip olmayan tüm kişi ve kurumlardan eksiksiz alınması gerekir", bazılarından alınmaması mevzuata aykırılıktır. Kritik ayrım şudur: bir kuruluşun teminattan bağışık tutulabilmesi için kanunla tanınmış açık bir muafiyet gerekir (örneğin sektör kanunlarındaki özel hükümlerin kapsamı ayrıca incelenir); "kamu kuruluşudur", "büyük şirkettir", "protokolümüz var" gerekçeleri muafiyet doğurmaz.

Yapmanız gerekenler: (1) AYKOME/encümen kararınızdaki teminat düzenlemesini gözden geçirip muafiyet iddialarını tek tek kanuni dayanağıyla listeleyin; dayanağı gösterilemeyen her muafiyet uygulamasını sonlandırın. (2) Geriye dönük tarama yapın: teminatsız verilmiş açık ruhsatları tespit edip teminat tamamlatın; teminatsız ruhsatlarda oluşmuş hasar bedellerini genel hükümlere göre tahakkuk ettirip takip edin. (3) İade sürecini de disipline edin, süresi dolduğu halde iade edilmeyen teminatlar ters yönde bir bulgu üretir; iade öncesi saha kontrolü + hasarsızlık tutanağı şart koşun.

Uygulama önerisi: kazı ruhsatı iş akışına iki zorunlu kontrol noktası ekleyin, ruhsat basılmadan "teminat yattı mı?" ve iade öncesi "hasar kontrolü yapıldı mı?" Bu iki kutucuk, hem bulguyu hem asfalt bütçenizden sessizce çıkan onarım maliyetlerini keser.