Kendi malı makinenin amortismanı fiyat teklifiyle açıklanır mı?

Edilemez. Kurulun gerekçesi iki katmanlıdır ve ikisi de kesindir (2020/UY.II-161 sayılı karar): birincisi, kendi malı makineye ilişkin amortisman girdisinin üçüncü kişiden alınan fiyat teklifiyle açıklanabilmesine izin veren bir mevzuat hükmü yoktur; ikincisi, aksinin kabulü, kendi malı iş makinesi bulunan isteklilere tanınan avantajlı koşulun haksız kullanımı sonucunu doğurur.

Mantığı açalım: kendi malı makinede isteklinin gerçek maliyeti amortismandır (artı bakım, sigorta gibi işletme giderleri), bu, kiralama bedelinden genellikle düşüktür ve isteklinin meşru rekabet avantajıdır. İstekli bu avantajı kullanmak zorunda değildir; ama avantajın kaynağını (kendi malı olma durumunu) beyan edip maliyeti kiralama fiyatıyla göstermek, iki rejimin elverişli yanlarını birleştirmek olur: makine "kendi malı" sayılır (örneğin yeterlik veya puan için), maliyet ise piyasa kirası üzerinden şişirilip %80 eşiği ve belge yükünden kaçılır. Kurul buna izin vermez.

Sonucu çeviren olgu, girdinin niteliği ile yöntemin eşleşmesidir: kendi malı → amortisman, kendi belgeleriyle (mülkiyet tevsiki + VUK'a uygun amortisman hesabı) açıklanır; kiralık → kira bedeli, kiralama fiyat teklifi/sözleşmesiyle açıklanır. Yöntemi girdinin niteliği belirler; istekli seçim yapamaz. Aynı ilke ters yönde de işler: kiraladığı makineyi amortismanla açıklamak da yöntem uyumsuzluğudur.

Denetim sırası da bundan çıkar: önce makinenin kendi malı mı kiralık mı olduğunu tespit edin (beyan, ruhsat, demirbaş kaydı); sonra açıklama yönteminin bu niteliğe uyup uymadığına bakın. Kendi malı makinede fiyat teklifiyle yapılan açıklama, tutarı ne olursa olsun yöntem yönünden sakattır, rakam denetimine girmenize gerek kalmaz.

Uygulama önerisi: idare tarafındaysanız araç/makine tablonuza "niteliği" ve "açıklama yöntemi" sütunlarını ekleyin ve uyumsuz satırı yöntem gerekçesiyle reddedin. İstekli tarafındaysanız stratejinizi baştan kurun: makineniz kendi malıysa amortisman hesabınızı (mülkiyet belgesi + oran + tutar) düzgün belgeleyin, bu genellikle kiradan düşük çıkar ve açıklamanızı güçlendirir; amortisman belgeleriniz zayıfsa makineyi "kendi malı" diye beyan edip kira teklifiyle açıklamaya çalışmak, açıklamanın tamamını düşürür.