Ruhsatına aykırı alan kullanan işyerinden ne almalıyız?

İki ayrı yaptırım aynı anda gündeme gelir ve hangisinin uygulanacağı, kullanılan yerin niteliğine göre belirlenir: umuma ait yerlerin işgalinde işgal harcı, belediyenin özel mülkiyetindeki ya da tasarrufundaki taşınmazların işgalinde ecrimisil. Her ikisinde de izinsiz olması mükellefiyeti ortadan kaldırmaz.

Mevzuat. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun "İşgal Harcının Konusu" başlıklı 52'nci maddesi uyarınca; yol, meydan, pazar, iskele, köprü gibi umuma ait yerlerden bir kısmının herhangi bir maksatla işgali işgal harcına tabidir ve bu yerlerin izinsiz işgalleri mükellefiyeti ortadan kaldırmaz. 53'üncü madde uyarınca harcın mükellefi, bu yerleri 52'nci maddede yazılı maksatlarla işgal edenlerdir.

2886 sayılı Devlet İhale Kanununun "Ecrimisil ve tahliye" başlıklı 75'inci maddesi ise; idarenin mülkiyetinde veya hüküm ve tasarrufu altında bulunan taşınmazların gerçek ve tüzel kişilerce işgali halinde, fuzuli şagilden, Kanunun 9'uncu maddesindeki yerlerden sorulmak suretiyle, idareden taşınmaz ve değerleme konusunda işin ehli veya uzmanı üç kişiden oluşan komisyonca tespit edilecek bedelin ecrimisil olarak alınacağını düzenler. Aynı madde tahliye yolunu da öngörür.

Ayrıca yapı ruhsatına aykırı bir açık veya kapalı alan oluşturulmuşsa, mali yaptırımın yanında 3194 sayılı İmar Kanununun 32 ve 42'nci maddeleri uyarınca yapı tatil tutanağı, aykırılığın giderilmesi için süre ve idari para cezası süreci ayrıca işletilir. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik bakımından da ruhsatta belirtilen alan dışına çıkılması, ruhsata aykırılık oluşturur.

Sayıştay denetim raporlarında bu konu bulgu olarak yer almıştır. Bir ilçe belediyesinin denetiminde, ilçedeki ruhsatlı işyerlerinin bazılarında ruhsata aykırı açık veya kapalı alan kullanımları bulunduğu, buna karşın bu kullanımlar için herhangi bir işlem yapılmadığı tespit edilmiştir. Bulguda; 2464 sayılı Kanunun 52 ve 53'üncü maddelerindeki işgal harcı düzeni ile 2886 sayılı Kanunun 75'inci maddesindeki ecrimisil ve tahliye düzenlemesi birlikte hatırlatılmış, izinsiz işgalin harç mükellefiyetini ortadan kaldırmadığı vurgulanmıştır.

Uygulama önerisi: önce bir saha tespiti yapın, zabıta ekipleriyle işyeri işyeri gezip fiili kullanım alanını ölçün, fotoğraflayın ve tespit tutanağı düzenleyin; tutanakta yerin niteliğini (kaldırım/yol = umuma ait yer mi, belediye taşınmazı mı) mutlaka belirtin, çünkü uygulanacak yaptırım buna göre değişiyor. Umuma ait yer ise işgal harcını meclisçe belirlenen tarife üzerinden, işgal edilen metrekare ve gün sayısına göre tahakkuk ettirin; harcı geçmişe yönelik de tarh edebilirsiniz. Belediye taşınmazı ise üç kişilik uzman komisyonla ecrimisil tespiti yaptırın, tebliğ edin ve gerekiyorsa tahliye sürecini başlatın. Yapı ruhsatına aykırılık varsa imar yaptırımını ayrıca işletin, harç veya ecrimisil alınması aykırılığı meşrulaştırmaz. Bu çalışmayı yıllık program haline getirin; "başvuru gelmedi" savunması, harcın tarh ve tahakkuk ettirilmemesi bakımından kabul edilmiyor.