Sözleşmeyi imzalamayan taraftan alacak tahsil edilebilir mi?

Hata, yükümlülüğü üstlenen ile ödemeyi yapacak olanın farklı kişiler olması ve sözleşmede taraf olarak gösterilen şirketin sözleşmeyi imzalamamış olmasıdır. Kendi edimini eksiksiz yerine getiren şirket, karşı edimi güvenceye almadığı için alacağını tahsil edemez hale gelmiştir. Bu, basiretli tacir gibi hareket etme yükümlülüğünün ihlali sayılır.

Mevzuat. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 16'ncı maddesi uyarınca ticaret şirketleri tacir sayılır. 18'inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca her tacir, ticaretine ilişkin bütün faaliyetlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmek zorundadır. Bu ölçüt, alacağın doğması ve tahsili aşamalarında öngörülebilir riskleri almamayı gerektirir.

Sözleşme hukuku bakımından temel kural şudur: bir sözleşme, onu imzalayan taraflar arasında hüküm doğurur. Metinde "taraf" olarak sayılmak, imzalamayan kişiyi borç altına sokmaz. Dolayısıyla edimin karşılığını kimden isteyeceğiniz, kimin imzaladığıyla belirlenir. Üçüncü bir kişinin ödeme taahhüdü varsa bu, ayrıca ve açıkça kefalet, garanti veya borcun üstlenilmesi biçiminde kurgulanmalı ve imza altına alınmalıdır.

Sayıştay denetim raporlarında bu konu bulgu olarak yer almıştır. Bir belediye şirketinin denetiminde; 2018 yılında düzenlenen uluslararası bir film festivaline ilişkin sponsorluk sözleşmesinin üç taraflı düzenlendiği, sözleşmede şirketin festival boyunca taraflardan biri lehine reklam yapması ve sponsorlar arasında göstermesi, buna karşılık diğer şirket tarafından 875.000 TL + KDV sponsorluk bedelinin ödenmesi kararlaştırıldığı belirlenmiştir. Ancak sözleşme, reklamı yapılacak şirket tarafından imzalanmamış; yalnızca şirket ile ödemeyi taahhüt eden şirket tarafından imzalanmıştır. İnceleme sonucunda şirketin sözleşmeden doğan tüm yükümlülüklerini yerine getirdiği, buna rağmen 2023 yılı sonu itibarıyla bedelin tahsil edilemediği görülmüştür. Sayıştay sonuç olarak; tacir sayılan şirketin, festivale sponsor olan asıl şirketle değil başka bir şirketle sözleşme imzaladığını, yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen alacağını tahsil edemeyerek zarara uğradığını ve basiretli iş adamı gibi hareket etme yükümlülüğünü yerine getirmediğini belirtmiştir.

Uygulama önerisi: sözleşme metnindeki taraf listesi ile imza bloklarını karşılaştırın; taraf olarak sayılan herkesin imzası yoksa sözleşmeyi yürürlüğe koymayın. Edim ile ödemenin farklı kişilere dağıldığı kurgularda ödeme yükümlüsünü asli borçlu olarak yazın veya müteselsil sorumluluk hükmü koyun. Ödeme peşin veya banka teminat mektubu karşılığı olsun; hizmeti (reklam, tanıtım, alan tahsisi) tahsilattan önce ifa etmeyin. Ödeme takvimini iş programına bağlayın: sözleşme imzalanınca %50, etkinlik başlarken %50 gibi. Vade takibi için sorumlu bir birim belirleyin; alacağı zamanaşımına uğratmak ayrı bir sorumluluk doğuruyor. Tahsil edilemeyen alacak için ihtarname ve icra takibi sürecini geciktirmeden başlatın ve bu süreci belgeleyin, denetimde "alacağın takibi için ne yapıldı" sorusunun cevabı bu dosya oluyor.