Teknik şartnamede belirli bir menşei şartı konabilir mi?

Uygun değil. Teknik şartnamede belli bir menşei belirtilemez. Böyle bir kural, söz konusu ürünü yerli üreten isteklilerin ihaleye katılımını imkansız kılar ve şartnamelerde yerli malı teklif edilmesini engelleyici düzenlemelere yer verilemeyeceği kuralına aykırıdır. Bu aykırılık düzeltici işlemle giderilemez; sonuç ihalenin iptalidir.

4734 sayılı Kanunun "Şartnameler" başlıklı 12'nci maddesinde; teknik kriterlerin verimliliği ve fonksiyonelliği sağlamaya yönelik olması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve fırsat eşitliğini sağlaması zorunlu kılınmış; ayrıca belli bir marka, model, menşei, kaynak veya ürün belirtilmesine ve belirli bir üretim/tedarik yöntemine yönelik özellik ve tanımlara yer verilmesine izin verilmemiştir.

Aynı çerçevede, yerli malı teklif edilmesini engelleyici düzenlemelere de yer verilemez. Menşei sınırlaması, tam olarak bu sonucu doğurur: ürünü yerli üreten istekliler, teknik olarak yeterli olsalar dahi ihale dışında kalır.

Kamu İhale Kurulunun 26.03.2026 tarihli, 2026/UM.I-909 sayılı kararında bu konu incelenmiştir. Kurul; şartnamelerde yerli malı teklif edilmesini engelleyici düzenlemelere yer verilemeyeceğinin hüküm altına alındığını hatırlatarak; ULV makinesinin motorunun sadece Japon, ABD, Kanada veya Avrupa menşeli olması kuralının getirilmesiyle, söz konusu motoru yerli üreten isteklilerin ihaleye katılımının mümkün olamayacağını; ayrıca idarece Teknik Şartnamede belli bir menşei ürünün belirtilemeyeceği kuralına aykırı olarak somut menşei belirlemesi yapılarak rekabete uygun olmayan şekilde hareket edildiğini değerlendirerek iddiayı yerinde bulmuş ve ihalenin iptali gerektiği sonucuna varmıştır.

Uygulama önerisi: teknik şartnamede ürünü menşei ile değil, ölçülebilir teknik özelliklerle tanımlayın: güç, tork, emisyon sınıfı, gürültü seviyesi, yakıt tüketimi, servis ömrü, garanti süresi, standart uygunluğu gibi. Kalite endişesi taşıyorsan bunu standart ve belge üzerinden ifade edin (CE, TS EN, ISO), köken üzerinden değil. Şartnameyi yazdıktan sonra "bu tanımı hangi ürünler karşılıyor?" sorusunu piyasa taramasıyla cevaplayın ve dosyaya koyun. Yerli malı kullanımını teşvik eden düzenlemeleri (fiyat avantajı) doğru uygulayın; menşei sınırlaması bunun tam tersi sonucu doğurur. Bu tür bir aykırılık, teklif süresi geçtikten sonra düzeltilemiyor; şartnameyi yayımlamadan önce kontrol edin.