Alternatifli yazılan teknik şartname yine tek ürünü işaret edebilir mi?

Yeterli değil. Belirleyici olan, piyasada bu alternatifleri karşılayan ruhsatlı ürünlerin fiilen bulunup bulunmadığıdır. Alternatiflerden biri karşılıksız kalıyorsa, o kriter işlevsiz hale gelir ve şartname pratikte tek ürünü işaret eder.

4734 sayılı Kanunun 12'nci maddesi uyarınca teknik kriterlerin verimliliği ve fonksiyonelliği sağlaması, rekabeti engelleyici hususlar içermemesi ve fırsat eşitliğini sağlaması zorunludur; belli bir marka, model, menşei veya kaynak işaret edilemez. Bu değerlendirme kağıt üzerindeki düzenlemeye göre değil, piyasadaki fiili duruma göre yapılır.

Ruhsata tabi ürünlerde (biyosidal, ilaç, tıbbi cihaz vb.) bu kontrol somut biçimde yapılabilir: ilgili bakanlığın ruhsatlı/izinli ürün listesi taranır ve şartnamedeki her kriteri kaç ürünün karşıladığı tespit edilir. Kurul, bu tür uyuşmazlıklarda akademik kuruluşlardan teknik görüş almaktadır.

Kamu İhale Kurulunun 31.12.2025 tarihli, 2025/UM.II-2881 sayılı kararında; bir larvasit alımı ihalesinde bu konu incelenmiştir. Kurul; Teknik Şartnamede larvasit aktif maddesinin "%10 Spinosad SC veya %24 Spinosad EC" olması gerektiğinin düzenlendiğini; ancak akademik kuruluşun görüşü doğrultusunda yapılan değerlendirmede, Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılmış ve İzinli Biyosidal Ürünler Listesinde yer alan ürünlerden yalnızca bir ürünün %10 Spinosad SC şartını karşıladığını, %24 Spinosad EC kriterini taşıyan bir ürünün ise bulunmadığını tespit etmiştir. Bu nedenle %24 Spinosad şartının işlevsiz hale geldiği ve söz konusu kısma sunulan tek teklifin de o ürüne ilişkin olduğu dikkate alındığında, düzenlemenin tek ürünü işaret ettiği anlaşılarak iddia yerinde bulunmuştur.

Uygulama önerisi: teknik şartnameyi yazdıktan sonra piyasa doğrulaması yapın: ruhsatlı ürün listelerini (Sağlık Bakanlığı biyosidal listesi, TİTCK, Tarım ve Orman Bakanlığı ruhsat listeleri) tarayıp, her kriteri karşılayan ürün sayısını ve kaç farklı üreticiye ait olduklarını tespit edip dosyaya koyun. Alternatif yazmak tek başına yetmez; her alternatifin gerçekten karşılığı olmalıdır. Kriteri aktif madde ve konsantrasyon aralığı ile ifade edin ("…% aralığında …aktif maddesi içeren"), tek bir formülasyon/konsantrasyon değeriyle sınırlamayın. Şikayet geldiğinde piyasa taramanızı gerekçe olarak sunun; yapmadıysanız ihale öncesinde zeyilname ile düzeltin. Tek teklif gelmesi de bir uyarı işaretidir, bir sonraki ihalede şartnameyi bu gözle yeniden okuyun.