İşe başlarken tüm araçların hazır olması şartı konabilir mi?

Yaratır. İş kapsamında özel imalat süreci gerektiren (üst yapılı) araçlar varken, işe başlama tarihinde araçların tamamının hazır bulundurulmaması halinde sözleşmenin doğrudan feshedileceği yönündeki bir düzenleme, ihaleye katılımı zorlaştırıcı ve rekabeti engelleyici nitelik taşır ve ihalenin iptaline sebep olabilir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 5'inci maddesi idareleri rekabeti sağlamakla yükümlü kılar; doküman düzenlemeleri, isteklilerin makul koşullarda teklif verebilmesini engellemeyecek biçimde kurulmalıdır. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 20'nci maddesinin (b) bendi ise, sözleşmeye bağlanan işin ağır aykırılık hallerinde protesto çekmeye gerek kalmaksızın idarece feshedilmesine imkan tanır. Bir yükümlülüğün bu bende bağlanması, o yükümlülüğü çok ağır bir yaptırımla donatır; bu nedenle koşulun fiilen yerine getirilebilir olması gerekir.

Araç kiralama işlerinde çoğu zaman ayrıntılı teknik özellikleri olan ve özel imalat süreci gerektiren üst yapılı araçlar (çöp kasası, süpürge donanımı, vinç, hidrolik ekipman vb.) bulunur. Bu araçların sözleşme imzalandıktan hemen sonraki işe başlama tarihinde hazır edilmesi, çoğu istekli için mümkün değildir; sonuç olarak ihaleye ya hiç girilmez ya da yalnızca o araçlara halihazırda sahip olan sınırlı sayıda istekli girer.

Kamu İhale Kurulunun 13.04.2023 tarihli, 2023/UH.II-624 sayılı kararında; bir belediyenin çöp toplama, nakil ve süpürme amacıyla araç kiralama hizmet alımı ihalesinde bu konu incelenmiştir. Kurul; yüklenicinin işe başlama tarihinde Teknik Şartnamede belirtilen sayıda ve nitelikte araç ve iş makinelerinin kontrol teşkilatı huzurunda şantiyede hazır bulunmaması hususunun bir ağır aykırılık hali olarak sözleşme fesih sebebi düzenlendiğini; ihale konusu iş kapsamında ayrıntılı teknik özellikleri olan ve özel imalat süreci gerektiren (üst yapıya sahip) araçlar da bulunduğunu; bu iki hususun birlikte değerlendirilmesi sonucunda doküman düzenlemelerinin ihaleye katılımı zorlaştırıcı ve rekabeti engelleyici nitelik taşıdığını belirterek ihalenin iptaline karar vermiştir.

Uygulama önerisi: şartnamede kademeli bir teslim takvimi kurun, hangi araç, işe başlamadan itibaren kaç gün içinde hazır edilecek? Özel imalat gerektiren araçlar için makul bir hazırlık süresi tanıyın ve bunu Teknik Şartnamede açıkça yazın. Yaptırımı da kademelendirin: gecikme halinde önce günlük gecikme cezası, tekrar veya uzun süreli gecikmede fesih. Her yükümlülüğü 4735/20-b ağır aykırılık kategorisine koymayın; bu kategori, sözleşmenin esasını ortadan kaldıran ihlaller içindir. Sözleşme süresi kısa olan işlerde (60-90 gün gibi) araç temin süresinin işin süresine oranını değerlendirin. Doküman hazırlarken kendinize sorun: "bu şartı bugün piyasada kaç istekli sağlayabilir?", cevap birkaç firmayla sınırlıysa şart rekabeti daraltıyordur.