Prim ve vergi borcu sorgusunu sadece kazanan için mi yapmalıyız?

Yeterli değil. Bir istekli hakkında bu yönde işlem tesis etmişseniz, eşit muamele ilkesi gereği ihaleye katılan diğer istekliler için de aynı araştırma ve sorgulamayı yapmanız ve ihaleyi bu sonuca göre sonuçlandırmanız gerekir. "Borçları olduğu anlaşılmadı" ifadesi, araştırma yapılmadığının itirafı sayılır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun "İhaleye katılımda yeterlik kuralları" başlıklı 10'uncu maddesinin dördüncü fıkrasında; ihale tarihi itibarıyla mevzuatı gereği kayıtlı olduğu sosyal güvenlik kurumuna prim borcu ya da kesinleşmiş vergi borcu bulunan isteklilerin ihale dışı bırakılacağı hükme bağlanmıştır. Aynı Kanunun 5'inci maddesindeki eşit muamele ilkesi gereğince bu değerlendirme, isteklilerin tamamı için aynı ölçütlerle ve aynı özenle yapılmalıdır.

Burada belirleyici olan şudur: idare, bir istekli hakkında borç sorgulaması yapıp buna dayalı bir işlem tesis etmişse, aynı incelemeyi diğer istekliler bakımından da yapmak zorundadır; bir kısmı için araştırıp diğerleri için araştırmamak, eşit muameleyi bozar.

Kamu İhale Kurulunun 12.02.2025 tarihli, 2025/UY.I-486 sayılı kararında; bir su ve kanalizasyon idaresinin içme suyu şebeke hatları yapım işi ihalesinde bu konu incelenmiştir. Kurul; ihale üzerinde bırakılan istekli dışındaki istekliler bakımından sosyal güvenlik prim borcu ve kesinleşmiş vergi borcu olup olmadığı hususlarında idarece gerçekleştirilmiş herhangi bir araştırma ve sorgulamaya rastlanılmadığını; idarenin şikayete cevap yazısındaki "…İhaleye teklif vermiş diğer istekliler açısından sosyal güvenlik prim veya vergi borcu olduğu anlaşılmadığından herhangi bir işlem yapılmamıştır…" ifadesinin de araştırma yapılmadığını açıkladığını tespit etmiştir. Ekonomik açıdan en avantajlı ikinci teklif sahibi hakkında bu yönde işlem tesis edilmiş olması karşısında, eşit muamele kapsamında ihaleye katılan diğer isteklilerin de prim ve vergi borcu durumunun idarece araştırılıp sorgulanması ve ihalenin bu sonuca göre sonuçlandırılması gerektiğine karar verilmiştir.

Uygulama önerisi: prim ve vergi borcu sorgulamasını ihale komisyonunun rutin bir adımı haline getirin; "şikayet gelirse bakarız" yaklaşımı hem eşit muameleyi bozar hem de sonradan düzeltilmesi zor bir aykırılık yaratır. Sorgulamayı ihale tarihi itibarıyla yapın, borcun bulunup bulunmadığı bu tarihe göre değerlendirilir. Her istekli için ayrı sorgu çıktısı alın, tarih ve saatiyle birlikte ihale işlem dosyasına koyun ve komisyon tutanağında hangi isteklinin sorgulandığını tek tek gösterin. "Anlaşılmadı", "bilgimiz yok" gibi ifadeler kullanmayın; ya sorgulanmıştır ya sorgulanmamıştır. Borç tespit edilirse ihale dışı bırakma işlemini gerekçeli yapın ve isteklinin varsa borcun yapılandırılmış/taksitlendirilmiş olduğunu gösteren belgesini değerlendirin. Sözleşme aşamasında ayrıca istenen borcu yoktur belgelerini de bu sorgulamayla karıştırmayın; ikisi farklı aşamalardır.