Şirkete sermaye taahhüdünü hangi hesapta izleriz?

Sermaye taahhütleri 247-Sermaye Taahhütleri Hesabında izlenir. Taahhüt anında kayıt yapılmaması; hem mali duran varlıkların hem de idarenin yükümlülüklerinin eksik görünmesine yol açar.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 247-Sermaye Taahhütleri Hesabına ilişkin "Hesabın niteliği" başlıklı maddesinde; bu hesabın, mahalli idarelerin mali kuruluşlar, mal ve hizmet üreten kuruluşlar ve döner sermayeli kuruluşlarla ilgili sermaye taahhütlerinin izlenmesi için kullanılacağı ifade edilmiştir.

Hesabın işleyişini düzenleyen maddede ise şu kayıt düzeni öngörülmüştür:

- Sermaye taahhüt tutarları, bu hesaba alacak, ilgili mali duran varlık hesabına borç kaydedilir.
- Yerine getirilen sermaye taahhüt tutarları, bir taraftan bu hesaba borç, taahhüdün yerine getirilme şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.

Bu düzenin mantığı şudur: sermaye taahhüdü verildiğinde, idarenin şirketteki payı (mali duran varlığı) artar; buna karşılık henüz ödenmemiş bir yükümlülük doğar. İki tarafın da kayda alınması, bilançonun gerçeği yansıtmasını sağlar. Taahhüt ödendikçe yükümlülük hesabı kapanır.

Kayıt yapılmadığında; idarenin şirketteki payı artırılmamış gibi görünür, buna karşılık ödemeler yapıldığında doğrudan gider veya başka hesaplara atılarak iştirak değeri güncellenmez. Bu da hem mali tabloyu hem de iştirak yönetimini bozar.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyede, sahibi olduğu şirketle ilgili sermaye artırımlarında 247-Sermaye Taahhütleri Hesabının kullanılmadığı görülmüştür. Sonuç bölümünde; idarenin sahibi olduğu şirketlerin sermaye artırımına ilişkin taahhüt edilen tutarın, Yönetmelik hükümlerine uygun olarak 247-Sermaye Taahhütleri Hesabı kullanılarak muhasebeleştirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: sermaye artırım kararı alındığında (genel kurul/meclis kararı) muhasebe birimine derhal bildirim yapılmasını sağlayan bir akış kurun; kayıt, ödeme anında değil taahhüt anında yapılır. Şirket bazında yardımcı hesap açın; hangi şirkete ne kadar taahhüt edildiği ve ne kadarının yerine getirildiği izlenebilsin. Yıl sonunda, iştirak paylarınızın kayıtlı değerini şirketlerin sermaye yapısıyla karşılaştırın; sermaye artırımları çoğu belediyede kayıtlara yansımıyor. Ayni sermaye taahhütlerinde (taşınmaz, araç), varlığın çıkış kaydı ile iştirak değerindeki artışın eşleştiğini kontrol edin. Şirketlere yapılan diğer kaynak aktarımlarını da sermaye taahhüdüyle karıştırmayın; niteliği farklıdır.