Şartlı bağışı gelir yazmak yeterli mi?

Gerekiyor. Şartlı bağış ve yardımlarda iki işlem birlikte yapılır: tutar gelir bütçesine gelir kaydedilir ve aynı tutar gider bütçesinde ödenek olarak eklenir. Ödenek eklenmezse, bağış amacına uygun harcanamaz ve tahsis fiilen anlamsızlaşır.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin "Bağış ve yardımlar" başlıklı maddesinde şu esaslar yer alır:

- Herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kamu hizmetinin karşılığı olarak veya kamu hizmetleri ile ilişkilendirilerek bağış ve yardım toplanamaz, benzeri adlar altında tahsilat yapılamaz.
- Yapılan her türlü bağış ve yardımlar gelir kaydedilir. Nakdi olmayan bağış ve yardımlar ilgili mevzuatına göre değerlendirmeye tabi tutulur ve kayıt altına alınır.
- Yapılan şartlı bağış ve yardımlar, üst yöneticinin onayı ile gelir bütçesinde bağış ve yardımlar bölümüne gelir yazılır ve aynı tutar gider bütçesinde ödenek olarak eklenir.

Bu düzenlemenin mantığı, bağışın tahsis amacına bağlı kalınmasını sağlamaktır. Gelir kaydedilip ödenek eklenmediğinde tutar, bütçenin genel havuzuna karışır ve bağışçının belirlediği amaç dışında kullanılabilir hale gelir; bu da bağışın hukuki niteliğine aykırıdır.

Ayrıca uygulamada iki noktaya daha dikkat edilmelidir: nakdi olmayan bağışlar (araç, arsa, malzeme) değerlemeye tabi tutulup ilgili varlık hesabına alınmalıdır; ve şartlı bağışlar, 5393 sayılı Kanun uyarınca haczedilemeyen gelirler arasında olduğundan ayrı izlenmesi gerekir.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyenin belirli projelerde kullanılmak üzere şartlı bağış ve yardım aldığı, bu tutarların bütçeye gelir kaydedildiği halde ödenek olarak eklenmediği görülmüştür. Sonuç bölümünde; belirli bir amaca tahsis edilmiş bu tür işlemlerin muhasebeleştirilmesinde gelir hesaplarının kullanımı yanında, mevzuat hükümleri gereğince ilgili ödenek hesaplarının da kullanılması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: şartlı bağış geldiğinde üst yönetici onayını alın ve onayda; bağışçı, tutar, tahsis amacı ve ödenek eklenecek gider tertibi yer alsın. Ödenek ekleme işlemini bağışın tahsilatıyla eş zamanlı yapın; sonraya bırakılan işlem çoğu zaman unutuluyor. Bağış tutarını ve buna karşılık yapılan harcamayı eşleştirilebilir bir yardımcı hesapta izleyin; yıl sonunda "ne kadar bağış alındı, ne kadarı amacına harcandı" sorusu cevaplanabilsin. Kullanılmayan kısmın ertesi yıla devri konusunda mevzuatın öngördüğü usulü uygulayın. Ayni bağışlarda değer tespit komisyonu kurup varlık kaydını yapın; şartlı bağışları, haczedilemeyen gelirler kapsamında ayrı hesapta tutmayı da ihmal etmeyin.