Ödenmeyen vergi ve cezalar için haciz işlemini ne zaman başlatmalıyız?

Alacağın takibi bir tercih değil, görevdir. Takip başlatılmadığında alacaklar zamanaşımına uğrar ve tahsil kabiliyetini yitirir; bu da idare açısından gelir kaybı ve sorumluluk doğurur.

5393 sayılı Belediye Kanununun "Belediyenin gelirleri" başlıklı 59'uncu maddesinde; vergi gelirleri ve ceza gelirleri belediyenin gelirleri arasında sayılmıştır. Belediyelerin toplamaya yetkili olduğu vergiler 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununda (ilan ve reklam vergisi, eğlence vergisi, çevre temizlik vergisi ve diğer vergi ve harçlar) ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununda düzenlenmiştir.

Tahsil usulü bakımından; vergi ve benzeri amme alacakları ile idari para cezaları hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uygulanır. Bu Kanuna göre; vadesinde ödenmeyen alacaklar için ödeme emri düzenlenir, ödeme emrine rağmen borç ödenmezse haciz ve devamındaki takip işlemleri yürütülür.

5393 sayılı Kanunun "Belediye başkanının görev ve yetkileri" başlıklı 38'inci maddesinde ise; belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek, belediye başkanına verilen görevler arasında sayılmıştır. Yani takip işlemlerinin başlatılmaması, yalnızca bir ihmal değil, kanunla verilmiş bir görevin yerine getirilmemesidir.

Gecikmenin somut sonuçları şunlardır: alacak tahsil zamanaşımına uğrar; borçlunun mal varlığı elden çıkarılır ve takip sonuçsuz kalır; birikmiş alacaklar mali tablolarda tahsil edilemeyecek tutarlar olarak durur.

Sayıştay'ın 2024 yılı denetim raporlarından birinde; bir belediyede vadesinde ödenmeyen vergi borçları ve idari para cezaları ile ilgili haciz işlemlerinin etkin bir şekilde başlatılmadığı görülmüştür. Bulguda 5393 sayılı Kanunun 59'uncu maddesi, 2464 ve 1319 sayılı Kanunlar ile 6183 sayılı Kanunun ödeme emrine ilişkin hükmüne yer verilmiş; sonuç bölümünde 5393 sayılı Kanunun 38'inci maddesi uyarınca belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmenin belediye başkanına verilen görevler arasında olduğu vurgulanmıştır.

Uygulama önerisi: alacaklarınızı yaşlandırma tablosu haline getirin; vade tarihine göre 0-1 yıl, 1-3 yıl, 3-5 yıl ve zamanaşımına yaklaşanlar ayrı ayrı görünsün. Ödeme emri düzenleme sürecini otomatikleştirin; vadeyi geçen alacaklar için sistem uyarı üretsin. Takip sırasını tutar ve tahsil kabiliyetine göre kurgulayın; ancak küçük tutarlı alacakları da zamanaşımı öncesinde işleme alın. Haciz uygulamalarında tapu, araç ve banka sorgularını düzenli olarak yenileyin. İcra ve tahsilat biriminin personel ve yazılım kapasitesini gözden geçirin; takip edilemeyen alacakların çoğu kapasite yetersizliğinden doğuyor. Tahsil edilemeyen alacaklar için terkin şartlarını da mevzuata uygun şekilde değerlendirin.