Yol yapım ve onarım harcamaları gider mi, varlık mı?

Tamamını gider yazmak doğru değil. Yollar, 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabında izlenen maddi duran varlıklardır. Bu varlıkların iyileştirilmesine, ömrünün uzatılmasına veya veriminin artırılmasına ilişkin harcamalar, gider değil varlık kaydı gerektirir.

Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin ilgili maddelerinde; herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için yeraltında veya yerüstünde inşa edilen yapıların 251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabında izleneceği; bu hesapta izlenen yeraltı ve yerüstü düzenlerinin iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya veriminin artırılmasına ilişkin olarak bütçeye gider kaydıyla yapılan harcama tutarlarının da bu hesaba borç kaydı yapılarak izleneceği düzenlenmiştir.

Ayrım şöyle kurulur:

- Varlık hesabına (251) eklenecekler: yeni yol açılması, sıcak asfalt/beton yol yapımı, yol genişletme, altyapı ile birlikte üstyapı yenileme, kaldırım ve tretuvar yapımı gibi kalıcı ve değer artırıcı imalatlar.
- Gider yazılacaklar: çukur/yama onarımı, işaretleme yenileme, kar-buz mücadelesi gibi varlığı eski haline getiren, rutin harcamalar.

Değer artırıcı harcamaların doğrudan giderleştirilmesinin iki sonucu vardır: varlık hesapları gerçek değerin altında kalır ve buna bağlı olarak amortisman eksik hesaplanır; ayrıca harcamanın yapıldığı yılın faaliyet sonucu olduğundan kötü, sonraki yıllarınki olduğundan iyi görünür.

Sayıştay'ın denetim raporlarından birinde; bir belediyede yıl içerisinde yol yapım, bakım ve onarım işleri kapsamında önemli tutarda imalat gerçekleştirildiği, ancak bu harcamaların varlık hesapları yerine dönem sonunda kapanan cari gider hesapları kullanılarak muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir. Bulguda Yönetmeliğin 251 hesaba ilişkin maddelerine yer verilmiştir. Kamu idaresi, bulguya konu harcamalarla ilgili gerekli kayıtların yapılmaya başlanacağını ifade etmiştir.

Uygulama önerisi: fen işleri harcamalarını muhasebeleştirmeden önce teknik birimden nitelik görüşü alın; hakediş/fatura üzerine "değer artırıcı (251'e ilave) / rutin bakım (gider)" şerhi düşülsün. Yol yatırımlarınızı güzergah ve imalat bazında kaydedin; hangi yola ne eklendiği izlenebilsin. Yıl sonunda 251 hesabın hareketlerini, yıl içinde tamamlanan yol yatırımları listesiyle karşılaştırın. Varlık kaydı yaptığınız tutarları amortisman hesaplamasına dahil edin. Aynı ayrımı içme suyu ve kanalizasyon hatları, park ve yeşil alan düzenlemeleri gibi diğer yerüstü/yeraltı düzenleri için de uygulayın.