Belediye personeline ücretsiz toplu taşıma sağlayabilir miyiz?

Mümkün değil. 4736 sayılı Kanun, kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmasını kural olarak yasaklamıştır. Toplu iş sözleşmesi veya sosyal denge sözleşmesi, kanunla getirilen bu yasağı aşmanın dayanağı olamaz.

4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun birinci maddesinde; kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç, herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmayacağı ifade edilmiştir. Kanun, belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmelerin hizmet sunumlarında uygulanacak indirim ve istisnaları da kapsamaktadır.

Ücretsiz veya indirimli seyahat hakkı, bu Kanuna dayanılarak çıkarılan düzenlemelerle belirli gruplara tanınmıştır (yaşlılar, engelliler, gaziler, şehit yakınları ve mevzuatta sayılan diğer hak sahipleri). Bu sayım sınırlıdır; belediye, kendi personelini bu kapsama kendi kararıyla ekleyemez.

İki noktaya dikkat edilmelidir:

1. Sözleşme, kanunun yerine geçmez. Toplu iş sözleşmesi ve sosyal denge sözleşmesi, ancak mevzuatın izin verdiği konularda hüküm içerebilir. Kanuna aykırı bir hüküm, sözleşmede yer alsa da uygulanamaz.
2. Ücretsiz kullanım, karşılıksız bir menfaat sağlamadır. Hizmetin bedeli tarifeyle belirlenmiştir; bedelin alınmaması, idarenin gelirinden vazgeçmesi anlamına gelir ve denetimde kamu zararı olarak değerlendirilebilir.

Personelin işe geliş-gidişine ilişkin bir ihtiyaç varsa, çözüm ücretsiz seyahat değil; mevzuatın izin verdiği ölçüde servis hizmeti sağlanması veya toplu sözleşme hükümlerine uygun biçimde belirlenmiş bir yol yardımıdır.

Sayıştay'ın denetim raporlarından birinde; bir belediye ile memur ve işçi sendikaları arasında imzalanan sosyal denge tazminatı ve toplu iş sözleşmelerinde yer alan hükümlere istinaden, belediyede görev yapan memur, sözleşmeli ve işçi statüsündeki personele ücretsiz ulaşım imkanı sağlandığı görülmüştür. Bulguda 4736 sayılı Kanunun yukarıdaki hükmüne yer verilmiştir. Kurum, gerekli düzeltmelerin yapılacağını belirtmiştir.

Uygulama önerisi: toplu iş sözleşmesi ve sosyal denge sözleşmesi metinlerinizi, kanuna aykırı hüküm taraması yaparak gözden geçirin; ücretsiz ulaşım, ücretsiz tesis kullanımı, indirimli hizmet gibi maddeler bu taramanın odağı olsun. Ücretsiz/indirimli seyahat hak sahiplerini mevzuatta sayılan gruplarla sınırlı tutun ve kart tanımlarınızı buna göre yapılandırın. Personele tanınmış mevcut kartları iptal edin ve uygulamayı sonlandırın. İhtiyaç varsa servis hizmeti veya mevzuata uygun bir yardım kalemi üzerinden çözüm arayın. Ücretsiz seyahat uygulamalarının mali karşılığını ayrıca izleyin; bu tutarlar hem bütçenizi hem de hat gelir hesaplarınızı etkiliyor.