Kira sözleşmelerindeki gelecek dönem gelirlerini nerede izleriz?

Var. Sözleşmeye bağlanmış ancak henüz tahakkuk etmemiş kira ve irtifak hakkı gelirleri, nazım hesaplarda izlenir. Bunun için öngörülen hesap 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabıdır.

Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin nazım hesaplara ilişkin maddesinde; "Bu ana hesap grubu, varlık, kaynak, gelir ve gider hesaplarında izlenmeyen ve muhasebenin sadece bilgi verme görevi yüklediği işlemler ile kamu idarelerinin muhasebe disiplini altında toplanması istenen işlemleri ve gelecekte doğması muhtemel hak ve yükümlülükleri kapsar. İleride yükümlülük doğurabilecek işlemler ile kamu idarelerinin her türlü garantileri ve taahhütleri bu grupta açılacak hesaplara kaydedilir ve raporlanır." denilmektedir.

Bu tanım, kira sözleşmelerine tam olarak uyar: sözleşme imzalandığında idare lehine gelecekte doğacak bir hak oluşur; bu hak henüz bir alacak değildir, çünkü tahakkuk zamanı gelmemiştir. Ancak muhasebenin bilgi verme işlevi gereği izlenmesi gerekir.

Nazım hesapta izlemenin pratik faydaları şunlardır:

- Sözleşmeye bağlı toplam gelir potansiyeli görünür hale gelir; bütçe tahminleri sağlamlaşır.
- Tahakkuk eden kira bedelleri, sözleşmedeki tutarlarla karşılaştırılabilir; eksik tahakkuk kolayca fark edilir.
- Sözleşmelerin bitiş tarihleri ve tutarları muhasebe disiplini içinde izlenmiş olur.

Sayıştay'ın denetim raporlarından birinde; bir belediyeye ait taşınmazlardan kiraya verilenlerin kira sözleşmelerinde yer alan kira bedellerinin 993-Maddi Duran Varlıkların Kira ve İrtifak Hakkı Gelirleri Hesabında izlenmediği tespit edilmiştir. İdare, söz konusu hesabın Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinde bulunmadığı için kullanılmadığını ifade etmişse de; bulguda, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğine göre bu hesabın kullanılması gerektiği belirtilmiştir.

Uygulama önerisi: yürürlükteki kira ve irtifak hakkı sözleşmelerinizin toplam bedelini çıkarıp nazım hesaba kaydedin; sonraki sözleşmelerde kayıt, sözleşme imzalandığı anda yapılsın. Hesabı sözleşme bazında yardımcı hesaplarla açın; hangi taşınmaz, hangi kiracı, hangi süre ve tutar görülebilsin. Yıl içinde tahakkuk ettikçe nazım hesaptan düşün; yıl sonunda kalan taahhüt tutarı raporlanabilsin. Aynı disiplini verilen teminat mektupları, garantiler ve diğer taahhütler için de uygulayın; nazım hesaplar çoğu belediyede boş duruyor. Mahalli idareler mevzuatında hesabın karşılığını bulamadığınızda, Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliğinin çerçeve hükümlerine bakın.